Werklozen VS leren baan te zoeken

LOS ANGELES - Op de sticker die ze draagt staat: Het geheim van succes is het geloof in succes. De lerares staat voor een klas van twintig werklozen, mannen en vooral vrouwen. De cursus van drie weken is net begonnen, en dit is de eerste fase om de vaak moedeloze steuntrekkers die zich in de steek gelaten en verraden voelen door de maatschappij een nieuwe richting te geven.

Oriëntatie heet deze eerste stap officieel. Enthousiast presenteert de docente de sleutelwoorden: hoop, vreugde, toekomst, werk, waardigheid, waarde. De slogan is: “Ik ben, dus ik wil”. Niemand van de cursisten had gisteren hoop in een betere toekomst. “Maar dat is nu verleden tijd, niet waar? Wie beslist er wat ik waard ben? Niet de ander, maar ik zelf.” Anderen zijn niet beter dan ik, ik ben beter dan anderen. “Net zeiden we: Ik ben, dus ik wil. Daar voegen we nog een slagzin aan toe: Ik wil, dus ik kan. Wie van U had vanmorgen enige motivatie toen U de klas binnenkwam?” Er gaan geen vingers in de lucht. “En wie ziet het nu wel zitten?” Alle vingers gaan de lucht in. De lerares heeft de eerste hinderpaal genomen, de instelling is veranderd.

Het Gain-kantoor in Rancho Dominguez, een voorstad van Los Angeles is een modelinstituut van de staat Californië waar werklozen die van de bijstand leven worden klaargestoomd voor een baan. Gain staat voor Greater Avenues for Independence, ofwel grotere mogelijkheden voor onafhankelijkheid. Iedere county (regio) heeft zijn eigen Gain-programma. De filosofie is om mensen zo snel mogelijk aan een baan te helpen, elke baan die ze kunnen krijgen. Dat zijn meest banen voor ongeschoolden die met het minimumloon worden betaald. Maar een slecht betaalde baan is beter dan helemaal geen baan.

De eerste stap is motivatie en zelfrespect. En wie de eerste horde heeft genomen gaat naar de volgende klas: de Banenclub. De cursisten weten nu dat de beste manier om je eigen toekomst te voorspellen is om het heft in eigen handen te nemen.

Nu is het zaak een curriculum vitae op te stellen. Dan komen de gedragsregels voor een sollicitatie: Lees zorgvuldig het aanmeldingsformulier. Gebruik een zwarte pen. Schrijf netjes en leesbaar. Geef een telefoonnummer. Geef aan naar welke baan je precies solliciteert. Vermeld al je diploma's en opleidingen en wat je verder presteert. En zet je handtekening aan het eind. Dat lijkt allemaal voor de hand liggend, maar dat zijn elementaire regels van discipline die mensen zonder werkervaring vaak over het hoofd zien.

Van wezenlijk belang voor de werkzoekenden is de organisatie van geld en tijd. Hier zijn een aantal vuistregels: je moet je dag leren indelen, dan kom je niet overal te laat. Zorg dat je een agenda hebt. In die agenda moeten telefoonnummers staan van mensen die je hebt laten weten dat je werk zoekt. Er moet informatie in staan over kinderverzorging en vervoer. En misschien wel het belangrijkst is de boekhouding: maak een begroting voor je inkomsten en uitgaven en schrijf dat in je agenda.

De Banenclub heet geen school - dat woord schrikt af -, maar een 'Banen-seminarie'. Hier wordt de eerste stap naar de praktijk gezet. Gain beschikt over een banenbank van een groot aantal bedrijven die meewerken en die de cursisten tot hun beschikking hebben. Zij kunnen zelf achter de computer gaan zitten en de categorieën nalopen: beveiligingsbeambte, verpleeghulp, verkoopster, caissière (veel gevraagd), medewerkster bij de klantenservice (ook veel gevraagd), huishoudelijke hulp.

Het elementaire probleem voor veel deelnemers is: Je weet wat voor baan je zoekt. Maar waar solliciteer je als caissière? Probeer het bij warenhuizen of fast food restaurants. Na de tocht door de computerbank staan in de volgende kamer de telefoons: opbellen, niet morgen, maar nu meteen. Drie op de tien die de cursus beginnen hebben een baan voordat de cursus na drie weken ten einde is.

Op de lijst van gedragsregels staat ook nette kleding bij het sollicitatiegesprek vermeld. Maar niet iedereen heeft geld voor een kostuum of mantelpakje, een das, een net overhemd en schoenen met naaldhakken. Geen nood: wie dat niet kan bekostigen mag iets passends in de kleedkamer uitzoeken uit de donaties van mensen die kleren voor een goed doel hebben gegeven.

Het succes van Gain is overweldigend. Bijna iedereen van de 65 000 cursisten in heel Californië vindt binnen een half jaar een baan. Gain-cursisten hebben een voorsprong op andere werkzoekenden. Want Gain doet de eerste selectie voor de bedrijven, die dus een hoop werk en kosten kunnen besparen door met Gain samen te werken.

Maar het succes in Rancho Dominguez is volgens een recente studie van de universiteit van Zuidelijk Californië naar de gevolgen van de nieuwe bijstandswet een druppel op de gloeiende plaat. Want de armoede in Los Angeles zal aanzienlijk toenemen als direct gevolg van de nieuwe bijstandsregeling. De komende zes jaar zal volgens het rapport in Los Angeles en omstreken een kwart tot een half miljoen mensen zijn uitkering geheel of gedeeltelijk verliezen.

Los Angeles heeft binnen de grenzen van Los Angeles County negen miljoen inwoners en 350 000 werklozen. Daarvan krijgen nu twee miljoen een vorm van steun. Er zijn voor die werklozen slechts 74 000 banen beschikbaar, de meeste ongeschoold en tijdelijk, tegen het minimumloon van vijf dollar per uur. Het gevolg van 'workfare' is dat er een grote hoeveelheid arbeiders op de reeds verzadigde arbeidsmarkt wordt losgelaten. De toch al lage lonen zullen nog lager worden.

Zelfs mensen die vol goede moed na de Banenclub aan het werk zijn gegaan zullen over een jaar lang niet allemaal werk hebben. Want Gain beschikt niet over de middelen om de voormalige cursisten aan de bijscholing te helpen die zij nodig hebben voor een beter betaalde baan. Er is een wanverhouding tussen plaatsen waar banen zijn en de locaties waar betaalbare huisvesting is.

De meesten kunnen niet ver van huis werken, waar het arbeidsplaatje gunstiger is, want de armsten in de samenleving zijn het minst mobiel. Zij zijn meestal op openbaar vervoer aangewezen, dat in het bijzonder in Los Angeles afwezig of zeer gebrekkig is. Het is ondoenlijk om iedere dag uren heen en terug te reizen voor een baan die het minimumloon betaalt.

De hervorming van de bijstand heeft volgens de studie directe nadelige economische gevolgen voor Los Angeles omdat uitkeringen de locale economie een injectie geven. Mensen die een uitkering krijgen consumeren. Ze besteden geld aan eten, kleren en andere goederen. Een vermindering van uitkeringen zonder dat daar meer werk tegenover staat zal daarom een negatieve invloed op de economie van Los Angeles hebben. Dat zal op zichzelf al naar schatting 15 000 banen kosten.

De conservatieve ideologen in Amerika die de hervorming van de bijstand hebben doorgedrukt, noemen sociale programma's van de overheid ongewenste experimenten in 'social engineering', sociale constructies. Dat is, zeggen zij, niet de taak van de overheid. Paradoxaal genoeg zijn zij nu de vaders en moeders geworden van een van de grootste maatschappelijke experimenten uit de moderne Amerikaanse geschiedenis.

De pessimistische conclusies van de universiteit van Zuidelijk Californië gelden misschien niet voor heel Amerika. Maar vast staat dat het experiment met de hervorming van de bijstand een sprong in het duister is: niemand weet met zekerheid hoe de armsten in de samenleving op een nieuwe en onbekende situatie zullen reageren. En nog belangrijker is dat niemand de economie van morgen en de gevolgen daarvan voor de werkgelegenheid kan voorspellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden