Werkloze journalist proeft voorzichtig aan andere vakken

Net als veel Nederlanders raakte journalist Jonathan Maas tijdens de crisis zijn baan kwijt. Omdat de beroepsperspectieven in het eigen vak ronduit slecht zijn, liet het UWV hem een beroepen- en competentietest afleggen. Welk ander vak zou een mogelijkheid en daarmee plan B zijn?

Jonathan Maas

Het is ergens begin 2010 wanneer ik een half jaar werkloos ben en doorkrijg dat de kans op een baan in de journalistiek nagenoeg nul is. De vacaturemarkt is ronduit rampzalig en binnen de sector kunst en cultuur, waartoe het UWV mijn vak rekent, zijn het de mensen uit de mediasector die oververtegenwoordigd zijn. Tijd om over een plan B na te denken. Mijn werkcoach suggereert een verkennende beroepen- en competentietest af te leggen. De uitslag is verrassend: ik zou gezien mijn competenties en interesses volgens de test goed de dierenfokkerij in kunnen, of mondhygiënist of filmregisseur kunnen worden. Er is maar één manier om erachter te komen of die beroepen echt iets voor mij zouden zijn. Dat is door ze te proberen.

De mondhygiënist
Als eerste ga ik naar Doorn, onder de rook van Utrecht. Daar wordt mij een kijkje in de keuken van de mondhygiënist gegund, bij Ellen Bol. De laatste patiënt van de ochtend neemt plaats in de stoel. Bol vraagt naar haar gezondheid: eerst algemeen, dan specifiek naar de toestand van haar mond. "Ik kijk altijd naar de mens achter de mond", legt Bol uit. "Soms is iemands mond jarenlang stabiel en wordt het ineens onrustig met ontstekingen. Blijkt dat er veel stress is in iemands leven of dat 'ie plotseling diabetisch is geworden." Bol krijgt allelei soorten mensen in haar stoel, van dementerend tot meervoudig gehandicapt. Ze breekt het ijs, zorgt voor een goede sfeer want als mensen stijf van de zenuwen in de stoel liggen, kan Bol er weinig mee. Ik zie overeenkomsten. Het is net als met goed interviewen voor een journalist: pas als mensen op hun gemak zijn en wanneer je vertrouwen hebt gewekt, kan het werk goed worden uitgevoerd.

Bol is de boel aan het controleren met een spiegeltje en een haakje. De patiënt heeft veel tandplak. Een ranzig woord waar ik rillingen bij krijg. Bij het verwijderen ervan begint de mond te bloeden. Bloed - daar kan ik absoluut niet tegen.

Bol doet dit werk nu 34 jaar. Wat je ervoor nodig hebt? "Je moet ongemakkelijke vragen kunnen stellen", zegt ze. "Ik wijs mensen erop wanneer ze een slechte adem hebben. Voorzichtig ingekleed; je moet goede communicatieve vaardigheden bezitten. Daarnaast moet je verbanden kunnen leggen tussen wat je ziet en wat de patiënt vertelt." Nog meer parallellen met mijn eigen werk: niet terugdeinzen voor onorthodoxe vragen en analyses kunnen maken. "Maar", vervolgt Bol, "je moet ook handvaardig zijn. Een goede motoriek hebben en op kleine oppervlaktes kunnen werken."

Misschien is mondhygiënist toch niet mijn vak. Ik ben onhandig en kan niet tegen bloed. Maar beter ook misschien, want is het eigenlijk wel een mannenberoep? "Zo'n vijf procent van alle mondhygiënisten is man", weet Bol, die als directeur van de Nederlandse Vereniging voor Mondhygiënisten een goed overzicht heeft. "Omdat we voorheen het hulpje van de tandarts waren, is het vak van oudsher een vrouwenberoep. Tandartsen maken vullingen, kronen, implantaten en bruggen. Dat is technischer. Misschien dat het daarom meer mannen aanspreekt." Jammer, want de kansen liggen er. Bol: "Er zijn genoeg banen en je vindt ze gemakkelijk via dentale uitzendbureaus."

De fokker
Op naar de fokker; wellicht is dat mij meer op het lijf geschreven. Aan het eind van een smalle weg dwars door groene weilanden staat de boerderij van de familie Oudhuis. Meerdere stallen staan er op het terrein. De familie houdt zo'n 90 melkkoeien en 125 lammeren. De koeien worden gefokt. Gerard en Elly leveren aan Campina, het stel wil dus koeien die uitstekende melk geven. Ook nemen ze weleens een koe mee naar een show. "Je wilt toch de man zijn met de beste koe", lacht Gerard.

Oudhuis laat zijn koeien kunstmatig insemineren. Daarvoor werkt hij samen met een 'stierenadviesbureau', een handelaar in stierensperma. Samen bekijken ze wat er op de markt te koop is, wat Gerard wil, wat hij er financieel voor over heeft en wat bij zijn koeien zou passen. Vervolgens brengt een inseminator het spul in, Gerard doet dat niet zelf.

De koe waar we nu bij staan is hoogzwanger. Gerard steekt zijn hand erin. Het kalf komt er al uit. Binnen vijf minuten is de bevalling gepiept en ligt het kalf voor moeders neus om daar te worden schoongelikt. Gerards arm zit onder het bloed en slijm. Ik krijg een wegtrekker. De bevalling was mooi en ontroerend maar ik zit toch liever met een espresso achter m'n laptop dan met mijn arm in een koe. Vindt Gerard het zelf nooit smerig? "Nee hoor. Het voelt een beetje glibberig, lekker warm."

Het bedrijf kreeg Gerard begin jaren negentig in zijn schoot geworpen door zijn schoonvader. Gerard deed de landbouwschool en kon meteen als zelfstandige aan de slag. Ook nu zullen jonge boeren vooral voor zichzelf moeten werken, er is geen arbeidsmarkt met banen in de branche. "Er zijn genoeg boerderijen te koop, maar je moet in staat zijn de hele zaak over te nemen", stelt Gerard. "Banken lenen niet makkelijk geld meer en alleen de grote boerderijen overleven. Ik kan met 90 koeien nog een boterham verdienen, maar rijk word je er niet van." Het is hard werken, zeven dagen per week. Vroeg op en tot laat door. Er staat wel veel tegenover. "Je hebt een vrij leven", zegt Gerard. "Als ik nu koffie wil drinken, dan doe ik dat. Verder is het buitenleven natuurlijk fantastisch."

Ik vermoed dat dit de punten zijn in de door mij uitgevoerde test waarop ik een hoge 'fokkerscore' heb behaald. Hele dagen op kantoor zou ik slecht volhouden. Er zit alleen wel een groot verschil tussen het op pad gaan voor een reportage en zelf vieze handen maken. Om nog te zwijgen van hele dagen moeten werken in zurige mestgeur, hier in de stal zo penetrant dat het op m'n luchtwegen slaat. Jammer, want terwijl journalisten in de tijd van blogs, live-streaming en Twitter steeds overbodiger lijken te worden, zal de boer tot in eeuwigheid meegaan. "Wij handelen in de eerste levensbehoeften", stelt Gerard. "Mensen zullen altijd melk blijven drinken."

De regisseur
Maandagavond aan de Amstel, tussen de Hermitage en Carré. Het regent pijpenstelen; artificiële nattigheid veroorzaakt door een regenmachine. Regisseur Norbert ter Hall (onder meer ''t Schaep met de 5 Pooten' en 'A'dam-E.V.A.') drentelt rond op de boot, met een monitor in zijn hand. Ter Hall bevraagt een van de acteurs naar een stuk tekst: "Zeg jij zo meteen iets over een tussenlanding of over een tussenstop?" Alsof de regisseur zelf niet weet wat er in het script staat.

"Ik probeer meestal te overhoren zonder dat iemand het gevoel heeft dat ik hem overhoor", knipoogt Ter Hall. Hij is duidelijk niet de dictatoriale regisseur die de set tiranniek afblaft. Hij maakt grapjes en zorgt dat de sfeer relaxed is. "Ik ben zelf creatiever als de sfeer goed is en ik het gevoel heb dat we samen aan het knutselen zijn", verduidelijkt hij. Met de cameraman werkt Ter Hall al vijftien jaar samen, ze hebben aan een blik genoeg. De acteurs zoekt hij zorgvuldig uit. Voordat hij met hen in zee gaat, voert hij intensieve gesprekken. Terwijl hij mij dit vertelt, houdt hij alles op de set nauwlettend in de gaten: "Een regisseur moet op veel dingen tegelijk kunnen letten."

Het script van de film die nu wordt gedraaid, '&Me', heeft Ter Hall zelf geschreven. Voor het eerst dat hij zelf de pen ter hand nam. Zo leuk dat hij nu jaloers is op mijn werk als schrijvend journalist? Nee, zegt hij. Eenzaam achter de computer tikken, is niets voor hem. "Ik ben een groepsmens", zegt hij. "Ik wil troepen mensen energie geven, op een set ben ik in mijn element. Dat iets beter wordt dan ik zelf van tevoren had kunnen bedenken, is omdat ik met anderen samenwerk die iets toevoegen."

Ter Hall is opgeleid tot grafisch ontwerper. "Ik vond regisseren al snel de overtreffende trap van decorontwerp. Het decor staat ten dienste van de scene en de film. Als je ècht iets wilt vormgeven, is de overkoepelende functie de regie. Dan ga je namelijk ook over het licht, de casting, de muziek en het spel. Over alles." Ter Hall is nu 24 jaar regisseur. "De afwisseling vind ik het leukst", zegt hij. "De combinatie van voorbereiding, draaien en tien weken in een hok zitten met een editor."

Een creatief en dynamisch beroep waarbij je verhalen vertelt en iedere dag anders is - het lijkt me wel wat. Een beetje meer onder de mensen zijn, zou me ook kunnen bekoren. Maar loont het om over te stappen? "Ik kan er nu goed van leven", zegt Ter Hall. "Maar dat is pas sinds een paar jaar." Je hebt niet zomaar werk als regisseur, waarschuwt Ter Hall. "Het is allemaal informeel geregeld; verloopt via je netwerk en je zult vaak eerdere filmpjes moeten kunnen laten zien eer een producent of omroep met je in zee wilt gaan." Lachend: "Er staat nooit in de krant: regisseur gezocht voor leuke film of mooi tv-programma."

Er is een enorme mismatch op de arbeidsmarkt
Wie zich wil laten omscholen tot een vak met baangarantie kan het beste de zorg in, zegt hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen van de Universiteit van Tilburg. "Het is de enige sector waar niet alleen oudere werknemers worden vervangen, maar waarbij ook een uitbreidingsvraag is." Dit heeft te maken met de vergrijzing, de hoge eisen van zorgconsumenten en de toepassing van nieuwe medische technologieën.

Zie je de zorg niet zitten, ga dan de techniek in. "Vooral rond ingenieursberoepen en bij bedrijven die gericht zijn op de export liggen er kansen", weet Wilthagen. "Niet in de bouw, want dat is momenteel een crisismarkt." Omdat weinig mensen voor een technisch beroep kiezen, zal er voorlopig behoefte zijn aan technisch geschoolde mensen. Dachten Pabo-studenten een paar jaar geleden dat het onderwijs een goede werkgever zou zijn, nu zien ze teleurgesteld hoe de overheid daar bezuinigt. Op een gegeven moment zullen oudere docenten moeten worden vervangen, maar reken voorlopig even niet op kansen in het onderwijs, waarschuwt Wilthagen.

De transport- en logistiek-sector biedt betere kansen, adviseert hij. Nederland is en blijft distributieland. Er is een enorme mismatch op de arbeidsmarkt. Jongeren kiezen vooral voor sectoren als communicatie, management, economie, toerisme en recreatie. Wilthagen: "Omscholing zal de komende jaren nodig zijn. De neergang zal in veel sectoren structureel zijn en de bestaande vacatures moeten worden vervuld. Wie deze omscholing gaat financieren, zal een politiek vraagstuk worden. Het zou goed zijn wanneer Nederland met een PGB-achtig omscholingsbudget zou komen; iedere Nederlander bij geboorte een bepaald krediet geven, dat die kan aanspreken wanneer het nodig is."

Tests bedoeld om zelfreflectie te stimuleren
Wie de beroepen- en competentietest heeft gemaakt die ik heb uitgevoerd, kan het UWV niet zeggen; de voorlichter weet het niet te achterhalen. Waarschijnlijk is het bedrijf Ixly ervoor verantwoordelijk, die levert de test aan het UWV. Oprichter en directeur is Diddo van Zand. Hij is afgestudeerd als psycholoog en heeft jarenlang als trainer en loopbaancoach gewerkt. Nu maakt zijn bedrijf testen zoals de beroepen- en competentietest, 'bedoeld om voorbeelden te geven en te stimuleren tot onderzoek en zelfreflectie'.

Het is een mythe dat er een top drie uit komt die perfect bij jou past, stelt ook Edwin van Thiel van 123test.nl, waarbij mensen online een soortgelijke test kunnen doen. Van Thiel studeerde Kunstmatige Intelligentie en is hoofd Research en Development bij het bedrijf. De uitkomst moet een handreiking zijn waarmee je de zoektocht naar een nieuwe carrière kunt voorzetten. In het geval van 123test.nl met een uitgebreid rapport waarbij de baansuggesties worden geduid en bij de test van Ixly zou de uitkomst het gesprek met de UWV-coach moeten voeden. Helaas wist mijn coach er zelf geen gehakt van te maken.

Jaarlijks doen tienduizenden mensen bij 123.test.nl een betaalde test, 2,4 miljoen mensen voeren er een gratis uit. De beroepen- en competentietest is veruit de populairste test uit het assortiment. Ixly heeft voor het maken van de test interviews afgenomen met mensen uit verschillende sectoren, met vragen wat zij interessant en leuk vonden aan hun baan. De gemene deler wordt gekoppeld aan de competenties die het UWV voor bepaalde beroepen heeft bepaald. Uit die samenhang in data komt een suggestie: de meeste mensen met een soortgelijk profiel doen dit soort werk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden