Werken op de Wallen heeft niets romantisch

Zijn de Wallen een ’gezellig symbool van een tolerante stad’? Volgens Karina Schaapman, raadslid voor de PvdA, moet Amsterdam snel van dat idee af. Want veel prostituees worden onderdrukt of gedwongen tot het werk. Op het illegale circuit is al helemaal geen zicht. Schaapman krijgt inmiddels gehoor bij het stadsbestuur.

Edo Sturm

’Kijk, hier zitten de vrouwen als vee opgestapeld.’ Karina Schaapman geeft een rondleiding op De Wallen in Amsterdam. Ze loopt door een steegje zo smal, dat zich tenauwernood een schichtige klant langs haar kan wurmen. Hier bevinden zich tientallen ramen, aan het zicht onttrokken van de toeristen en de gezellige geveltjes aan de grachten. In het pand zitten ze ook, drie verdiepingen hoog. ,,Klanten weten dat hier de goedkope jonge meiden zitten.”

Schaapman trekt zich het lot aan van de prostituees in Amsterdam. De sfeer op De Wallen is verhard, gewelddadige pooiers maken de dienst uit. De meisjes wisselen zo vaak, dat gemeente en politie meestal geen idee hebben wie ze zijn, waar ze vandaan komen en of ze er wel vrijwillig staan. De raamprostituees brengen zich aan de man voor dumpprijzen. ,,Ze krijgen 25 euro. Alleen al om de huur van hun raam te kunnen betalen moeten ze dagelijks vijf mannen afwerken.”

Schaapman (45) werd vier jaar geleden door de PvdA gevraagd om gemeenteraadslid te worden. Zij had de aandacht getrokken met een rechtszaak tegen de basisschool van haar vier kinderen. De rechter oordeelde dat het onderwijs inderdaad tekortschoot en dat de school moest zorgen voor bijlessen.

Schaapman kreeg als lid van de gemeenteraad de portefeuille onderwijs. Tot haar verleden zich twee jaar geleden aan haar opdrong. In haar jonge jaren zat Schaapman zelf in de prostitutie. ,,Een vader op het schoolplein sprak me aan, hij kende me nog van vroeger.” Ze realiseerde zich dat het een kwestie van tijd was voordat iemand anders haar verleden op straat zou gooien en besloot daarom het verhaal van haar jeugd op te schrijven. Het werd een boek.

Ze nam de Amsterdamse PvdA- wethouder Rob Oudkerk, met wie ze goed bevriend was, als eerste in vertrouwen. Ze had alles geregeld en wachtte af tot het boek eind januari zou verschijnen. ,,Ondertussen had ik er mijn handen vol aan om alles thuis in goede banen te leiden.”

Haar kinderen, die inmiddels allemaal het vwo deden of al hadden gedaan, wisten nog niet van het verleden van hun moeder. Schaapman schrijft over haar vader die haar mishandelde, over haar periode als tippelprostituee en haar werk in een bordeel op de Wallen. ,,Ik dacht toen dat ik er helemaal achter stond wat ik deed. Maar ik walgde van het werk zelf.”

Begin januari, vlak voor het verschijnen van Schaapmans boek, barstte de bom rond Oudkerk. De wethouder moest het veld ruimen omdat hij op de Amsterdamse tippelzone prostituees had bezocht. Hij had dat verteld aan een columnist. De tippelzone stond in die periode op het punt van sluiten vanwege het grote aantal slachtoffers van mensenhandel dat er werkte. Schaapman: ,,Ik wist wel dat hij wel eens naar de hoeren was geweest, daar hadden we ook felle discussies over. Hij vond dat dat moest kunnen, ik vond van niet. Maar de tippelzone is nog wel weer een graad erger. Dat kwam voor mij ook als een volslagen verrassing. Ik ben daar heel boos over. Vooral omdat hij het nu nog steeds goedpraat.”

Haar boek sneeuwde wat onder door de commotie rond Oudkerk, maar werd goed ontvangen. Zonder problemen kon ze haar werk in de gemeenteraad voortzetten. Dat was dat, dacht ze.

Maar door haar ’coming out’ werd Schaapman ongewild het aanspreekpunt voor iedereen die met prostitutie te maken had. De vele e- mails die ze kreeg over het onderwerp maakten dat ze steeds meer besefte dat er van alles goed fout zit in die branche.

,,Moet je een onderwerp nemen dat zo dicht bij jezelf ligt? Nog steeds vind ik het moeilijk dat ik dan word aangekondigd als ’ervaringsdeskundige’ en niet als raadslid. Maar ik kon eigenlijk niet anders.”

Samen met partijgenote Amma Asante onderzocht ze de misstanden in de prostitutie en schreef die op. Voor de zomer kwam de notitie ’Het onzichtbare zichtbaar gemaakt’ uit, net als twee rapporten met verontrustende feiten. Eén van criminoloog Frank Bovenkerk, die schat dat het merendeel van de vrouwen op De Wallen gedwongen wordt om in de prostitutie te werken.

Schaapman: ,,Met name Mariska Majoor, ex-prostituee die een informatiecentrum op De Wallen runt, stond op haar achterste benen. We zouden overdrijven, niet meer dan twintig procent zou gedwongen achter de ramen staan. Ik heb geen idee hoe zij aan dat cijfer komt. Maar dan nog: een op de vijf prostituees die onder dwang werkt, lijkt me voldoende om van een grote misstand te spreken.”

Ook ontdekte Schaapman dat de prostitutie zich steeds vaker verplaatst naar de escortbranche: via internet en krantenadvertenties worden prostituees aangeboden. En daar is al helemaal weinig zicht op te krijgen. ,,Maar als in De Telegraaf een meisje wordt aangeboden voor vijftig euro voor een hele nacht, op te halen in Amsterdam-West, dan weet je dat dat goed mis zit.”

Behalve betere controle door de gemeente en de politie, wil Schaapman ook een gezondheidscentrum waar prostituees gratis en anoniem terechtkunnen. Momenteel is de hulpverlening in handen van enkele christelijke organisaties en een aantal verpleegkundigen van de GG&GD, die langsgaan bij de prostituees maar lang niet iedereen kunnen bereiken. Bovendien is de hulpverlening vooral gericht op vrouwen, terwijl er ook zo’n duizend jongensprostituees zijn.

De missie van Schaapman begint vruchten af te werpen. Het stadsbestuur stelt zich bereidwillig op om de boel aan te pakken. De aanbevelingen van Schaapman en Asante, uit de notitie ’Het onzichtbare zichtbaar gemaakt’, neemt het college van burgemeester en wethouders over. Verder heeft het college geschreven zich niet te willen laten leiden door ’de zweem van romantiek’ die nog steeds rond de raamprostitutie speelt, omdat dit ’valse romantiek’ is. ,,En dat is een heel belangrijke uitspraak”, vindt Schaapman, die door haar eigen partij voor de komende gemeenteraadsverkiezingen op een eervolle plek vier is gezet. ,,Veel mensen zien de Wallen toch als gezellig symbool van een tolerante stad.”

Inmiddels is er ook een lobby die De Wallen promoot op gang gekomen, onder leiding van Mariska Majoor. ,,Zij verwijt mij dat ik de prostitutie in een kwaad daglicht stel omdat ik zelf negatieve ervaringen heb gehad.”

,,Het is ongelooflijk wat een weerstand dit onderwerp oproept. Ook van vrouwen, juist van vrouwen. Als je de prostitutie aanpakt, stijgt het aantal verkrachtingen, hoor ik vaak. Ja hallo! Je laat andere vrouwen zich dus maar opofferen voor jouw veiligheid? Er is geen publieke verontwaardiging over de onderdrukking van deze vrouwen. Voor een deel is het onwetendheid, maar ook heerst het gevoel ’dat het er nu eenmaal bijhoort’. En dat kan niet.”

Toen de prostitutie werd gelegaliseerd, was er het idee van de mondige prostituee, die rechten en betere werkomstandigheden moest krijgen. Maar dat beeld klopt niet, ziet Schaapman. Twee derde van de prostituees is buitenlands, veelal illegaal, en niemand laat zich registreren. De Amsterdamse politie heeft een fotoboek met 76 gewelddadige pooiers die op de Wallen actief zijn. Vaak staan ze op een hoek te tellen hoeveel klanten ’hun’ vrouw heeft, om vervolgens het geld te innen. ,,Voor de politie is het moeilijk om zo’n zaak rond te krijgen. Pooier zijn mag, uitbuiting en geweld uiteraard niet. Maar die vrouwen doen vaak geen aangifte of trekken die later toch weer in.”

Nog steeds duizelt het Schaapman af en toe als ze beseft hoe omvangrijk haar missie is. Vooral omdat het voor een groot deel een internationaal armoedeprobleem is. Vrouwen uit arme landen - veelal Oost-Europa en Afrika - komen hier om te werken. Soms om hun familie thuis te onderhouden, soms gedwongen; ze worden door mensenhandelaren verkocht en uitgebuit. Vaak worden ze door heel Europa te werk gezet.

,,We komen er niet vanaf. In het illegale circuit is een constant aanbod. Maar uiteindelijk zijn het wel onze Nederlandse mannen die voor de vraag zorgen. Die wil ik aanspreken, dat heeft tenslotte nog niemand geprobeerd. Ik wil ter discussie stellen of het allemaal maar zo gewoon is dat mannen op deze manier aan hun trekken moeten komen.”

Op hookers.nl, een site waar mannen recensies achterlaten van hun bezoek aan een prostituee, zag Schaapman hoe schokkend laatdunkend de klanten vaak zijn. ,,Ze wisselen uit waar de hoogzwangere vrouwen staan, ze noemen ze steevast sletje, hoertje. Ze willen de vrouwen zo jong mogelijk tegen een zo laag mogelijke prijs.

Ze tonen geen enkele compassie, ook niet als ze vermoeden dat een vrouw gedwongen wordt. Dat is dan alleen maar vervelend ’omdat ze niet enthousiast meedeed.’ Vergis je niet: hookers.nl heeft 60000 leden, ze hebben samen alle prostituees op onder andere De Wallen in kaart gebracht, met adres en raamnummer.”

,,Ik ben realistisch genoeg om te weten dat prostitutie altijd zal bestaan. Zelfs in Iran lopen vrouwen nog volledig gesluierd te tippelen. Maar ik vind dat vrouwen dan wel tegen een goede prijs en onder goede omstandigheden moeten kunnen werken. Je moet klanten ervan overtuigen dat ze naar een keurig bordeel moeten gaan als ze dan zo nodig hun behoeften moeten bevredigen. Dat ze zich bewust worden van de misstanden die zij door hun gedrag in stand houden.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden