Werken onder (letterlijke) hoogspanning: het mocht voor een keertje

Met de spanning er nog op zijn in Dedemsvaart de linkerkabels aan een kraan gehangen. Beeld Herman Engbers

Netbeheerder Tennet kreeg een eenmalige ontheffing om te sleutelen aan de hoogspanningsmasten in Dedemsvaart terwijl de elektriciteit nog door de kabels loopt.

Zacht geknetter is het bewijs dat de hoogspanningslijnen waar twee mannen in gele pakken aan werken nog onder spanning staan. De blauwe vonken die uitslaan als een van de mannen met zijn hand een kabel aantikt halen het laatste beetje onzekerheid weg. Werken onder spanning aan het hoogspanningsnet is in Nederland strikt verboden. Toch gebeurde het gisteren boven een weiland in Dedemsvaart.

De Overijsselse plaats had zodoende een primeur. Niet eerder kregen netbeheerder Tennet en hoogspanningsspecialist Joulz van de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Inspectie SZW) toestemming om onder spanning te werken aan een elektriciteitsverbinding in de Nederlandse lucht. Normaal gesproken wordt zo'n verbinding altijd uitgeschakeld.

Dat is in Dedemsvaart vanwege de unieke situatie niet mogelijk, meent Tennet. De twintig masten op de 3,6 kilometer lange verbinding bevatten namelijk heel korte armen, waardoor de elektriciteitskabels op nog geen meter van de mast hangen. Aan de mast werken terwijl slechts een van de twee kanten is uitgeschakeld kan daarom niet. En dus moest er voor het schilderen van de masten gezocht worden naar een uitweg. Dedemsvaart heeft namelijk geen toevoer van elektriciteit via een andere verbinding en dus zou de plaats in het geval van uitschakelen lange tijd zonder stroom zitten.

Veiligheidsmaatregelen

Het karwei vraagt om specifieke veiligheidsmaatregelen. Twee grote kranen, een vrachtauto vol met materialen en een hoogwerker bekleed met glasvezel zijn nodig om een mast onder handen te nemen. De twee kranen trekken de hoogspanningslijnen elk vijf meter bij de mast vandaan waarna deze veilig in de verf kan worden gezet.

Om dat voor elkaar te krijgen moeten de lijnen eerst worden losgemaakt van de mast: het klusje dat onder spanning gebeurt. Twee mannen dragen een geel pak dat ervoor zorgt dat zij geen last hebben van het elektrische veld rondom de kabels. Het vrijstaande platform van de geïsoleerde hoogwerker maakt dat niemand een schok kan krijgen. Een ampèremeter houdt in de gaten of de belasting niet te hoog wordt. De demonstratie op twintig meter hoogte krijgt extra lading door het geknetter en geflits.

Het kostte Tennet zes jaar om eenmalig ontheffing te krijgen bij de Inspectie SZW. Als het aan Derk Folkers ligt blijft het niet bij deze ene keer. Folkers is veiligheidsdeskundige en districtsmanager bij Tennet. "Werken onder spanning is net zo veilig als op een uitgeschakeld net. Sterker: zelfs uit veiligheidsoogpunt heeft het werken onder spanning een aantal voordelen."

Leveringszekerheid

Dat heeft te maken met de enorme toename van het gebruik van elektriciteit in Nederland. Steeds meer fabrieken en woningen ruilen fossiele brandstoffen om voor elektriciteit. Even het net afsluiten voor een simpele - maar uit veiligheidsoogpunt ook noodzakelijke - schilderklus, is er voor Tennet daarom niet bij. "De Google's van deze wereld zitten niet voor niets in Nederland, onze leveringszekerheid is bijna 100 procent. Het inplannen van onderhoud aan het net is een complexe klus geworden. Soms moet er onder forse tijdsdruk worden gewerkt, wat is dan veiliger?", vraagt Folkers zich hardop af.

Toch staat er in de Nederlandse arbowetgeving dat werken onder spanning niet is toegestaan, een feit dat iedere elektricien in opleiding in zijn hoofd moet prenten. Dus werkte er gisteren, bij afwezigheid van Nederlanders die onder spanning kunnen en mogen klussen, een Frans team van netbeheerder RTE in de masten bij Dedemsvaart, alleen zij kregen van de inspectie ontheffing om de komende weken aan de verbinding aldaar te werken. Net als in veel andere Europese landen is werken onder spanning in Frankrijk heel gebruikelijk.

Folkers hoopt dat werken onder spanning in de toekomst een van de wettelijk toegestane werkwijzes wordt. Zeker nu er met de toename van zonne- en windenergie steeds meer elektriciteit verloren gaat als een verbinding moet worden uitgeschakeld. De inspectie SZW was gisteren echter stellig. "Het is heel helder, dit is eenmalig, en dat hebben we Tennet ook duidelijk gemaakt. Hierna werken we gewoon weer spanningsloos", aldus een woordvoerder.

Lees ook: de risico's van hoogspanning

Een rapport van de gezondheidsraad waarschuwde deze maand: kinderen die nabij ondergrondse hoogspanningskabels wonen, lopen mogelijk meer kans op leukemie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden