Werken aan de duurzame eiwitpuzzel

In Europa wordt veel vlees gegeten. Dat is slecht, voor de gezondheid en het milieu. Het Planbureau voor de leefomgeving komt in een 'niet hip' rapport met verbeteringen.

Drie dagen per week vlees op het menu is genoeg voor een goede gezondheid en bovendien erg goed voor ons leefmilieu, zegt onderzoeker Henk Westhoek van het Planbureau voor de leefomgeving. Westhoek concludeerde dat gisteren nadat hij zijn rapport 'The Protein Puzzle' over vlees en zuivelconsumptie in Europa had toegelicht.

Europeanen krijgen 70 procent meer eiwitten binnen via hun voedsel dan volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) nodig is voor een gezond leven. Dierlijke eiwitten met name, via vlees en zuivel. Door al dat vlees eten en zuivel drinken is ook de inname van het verzadigd vet 40 procent hoger dan maximaal door de WHO is aanbevolen. Dat is niet alleen slecht voor onze gezondheid, al die overconsumptie legt een onevenredig groot beslag op het land, hetgeen weer leidt tot milieuvervuiling. De veehouderij in Europa is goed voor 10 procent van de Europese uitstoot van broeikasgassen.

Het Planbureau voor de leefomgeving (PBL) publiceert vandaag het rapport waarin deze trends in kaart zijn gebracht. De analyse is niet nieuw, maar wel is nu voor de EU in kaart gebracht wat de gevolgen zijn van ons dagelijks menu. "Het is ook geen hip rapport, wel een strak rapport waarmee wij de discussie die in Europa gaat losbarsten van feiten willen voorzien", licht Maarten Hajer, directeur van het PBL toe. Hij wijst erop dat binnenkort in de EU het gemeenschappelijk landbouw- en visserijbeleid moet worden herzien. "Dat is een mooie gelegenheid om deze feiten in te brengen. Bovendien wordt in Brussel nieuw beleid ontwikkeld om het beslag op hulpbronnen te verminderen. Dan geven wij een aantal aanknopingspunten."

Een aangepast, op duurzaamheid gericht gemeenschappelijk landbouwbeleid kan een behoorlijke deuk in een pak boter slaan, stelt onderzoeker Westhoek. "De Europese veehouderij is namelijk zelfvoorzienend. Dat wil zeggen dat Europese boeren voor zo'n 100 procent kunnen voorzien in de behoefte aan vlees, zuivel en eieren. Er is één uitzondering en dat is het veevoer. Driekwart moet worden ingevoerd, voornamelijk het eiwitrijke soja uit Brazilië en Argentinië. Daarvoor is 12 miljoen hectare land nodig buiten de EU. Omgerekend is dat zes maal het landbouwareaal van Nederland."

Met andere woorden: De EU heeft het in eigen hand. Het PBL-rapport heeft drie strategieën ontwikkeld om Europese voedselsystemen te verduurzamen. "Dat kan door een efficiënter gebruik van hulpmiddelen als land, water en kunstmest", zegt Westhoek. "Maar ook door beter veevoer, waardoor de omzetting van een kilo voer naar een kilo vlees of zuivel een stuk doelmatiger wordt. Het tegengaan van verspilling in de keten, bij het oogsten, bij het vervoer, bij het opslaan, is ook een belangrijk punt. Daar is veel te winnen."

Een tweede strategie is extensivering van de productie van vlees en zuivel. Minder dieren op hetzelfde landoppervlak. Dat vermindert de milieulast en is goed voor het dierenwelzijn. "Het probleem is dat deze twee strategieën elkaar tegenwerken", zegt PBL-directeur Hajer. "Extensieve veehouderij is goed voor de dieren, maar verlaagt het efficiënt gebruik van hulpmiddelen, waardoor opbrengsten verminderen. Anderzijds geeft de nadruk op efficiëntie weer verlies aan biodiversiteit, verlies aan dierenwelzijn en hogere uitstoot van stikstof. Het is niet voor niets dat we ons rapport 'The Protein Puzzle' hebben genoemd. Dat betekent dat er tussen deze strategieën een uitruil moet plaatsvinden. Maar dat is aan de politici om uit te vechten."

Toch is er nog een derde strategie die kansrijker is, zo geven Hajer en Westhoek aan. Ten minste op papier. Een lagere vlees- en zuivelconsumptie leidt tot een vergroting van het efficiënt gebruik van hulpmiddelen en tot een verminderde uitstoot van broeikasgassen. Bovendien is een lagere consumptie van vlees en zuivel goed voor de gezondheid. Het rapport spreekt dan ook van een 'robuuste strategie'. Hajer: "Als je constateert in het rapport dat de vleesconsumptie in de EU twee maal zo hoog is als het gemiddelde in de wereld, is er nog veel te winnen. Zeker als je je bedenkt dat de EU geen enkel beleid heeft dat gericht is op het aanpassen van consumptiepatronen."

Het rapport maakt wel de kanttekening dat verandering van consumptiepatronen een langzaam proces zal zijn waarbij culturele factoren een aanzienlijke rol spelen. De EU en nationale overheden kunnen dat culturele proces wellicht wat versnellen met wat aardsere middelen zoals prijsprikkels. Het vernieuwde Europese landbouwbeleid moet daarmee aan de slag vindt PBL-directeur Hajer.

Hij denkt daarbij niet aan de zoveel besproken vleestax. "Dat is een prikkel die pas aan het eind van de keten wordt gegeven. Ik denk dat al tijdens het proces prikkels moeten worden ingebouwd om de doelen, zoals vermindering van de milieubelasting in de vorm van bijvoorbeeld watervervuiling, te bereiken. Het beprijzen van negatieve externe effecten van de vlees- en zuivelproductie zou boeren en andere spelers in de keten dwingen tot een minder vervuilende productiemethoden."

Deze omslag naar een meer kwalitatieve, duurzamere productie gaat geld kosten. Voor boeren, van wie de meesten toch al de eindjes aan elkaar moeten knopen, is dit wellicht een stap te ver. "Europa moet zijn landbouwsubsidies anders gaan inzetten. Meer op innoveren en investeren", zegt PBL-onderzoeker Westhoek. "Ook de andere spelers in de keten moeten hun steentje bijdragen. Supermarkten moeten bereid zijn om die duurzame kwaliteitsproducten in de schappen te leggen. Dat gebeurt ook al. Kijk naar het scharrelvlees met het sterrensysteem dat is ontwikkeld met behulp van de Dierenbescherming."

Als laatste schakel moet de consument bereid zijn dat duurdere vlees te kopen. Gewend en verwend als hij is aan al dat goedkope eten van de laatste decennia, is dat misschien wel de hoogste drempel die moet worden genomen. Ook dit rapport heeft daar niet zo een-twee-drie een antwoord op.

Het rapport 'The Protein Puzzle, The consumption and production of meat, diary and fish in the European Union' is vanaf vandaag te downloaden van de website van het Planbureau voor de leefomgeving: www.pbl.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden