Werkcentrum moet zichzelf bedruipen

UTRECHT - Acht jaar geleden begon het met een kraampje op de weekmarkt van het Utrechtse Maarssenbroek. Hans Eijsink, begeleider van een dagcentrum voor mensen met een verstandelijke handicap, bood daar samen met zijn medewerkers - zo noemt hij de bezoekers van het centrum - de eigengemaakte produkten aan.

RIET DIEMER

De negotie bestond uit houten speelgoed, siervoorwerpen en kaarsen. Een vast ploegje medewerkers bracht daar de waren aan de man. Eijsink: "Zo bereikte je meer diepgang in het bezig zijn met deze mensen. Ze leerden omgaan met klanten en met geld, hoe ze de kraam moesten inrichten en wat gangbare artikelen waren."

De omzet steeg en langzaam groeide er iets. Het werd steeds meer een uitdaging het zo professioneel mogelijk te doen en die ontwikkeling heeft er uiteindelijk toe geleid dat nu in Utrecht twee mooie grachtenpanden zijn geopend onder de naam ZiZo.

ZiZo is een werkcentrum dat een zinvolle dagbesteding wil bieden aan mensen met een verstandelijke handicap. Van dit werkcentrum is de winkel een onderdeel. Verder kent ZiZo een koffiehoek, atelier, galerie en kopiehoek.

Dit samengaan en in elkaar overgaan van verschillende bedrijfstakken is uniek in deze zorgsector voor mensen met een verstandelijke handicap. In een karakteristieke grachtenbuurt met milieuvriendelijke, alternatieve en andere aardige zaken of ateliers slaat ZiZo zeker geen slecht figuur. De winkeletalage ziet er uitnodigend uit.

Jeanine Dijkhuis runt de winkel en is afkomstig uit het bedrijfsleven: "Hier wordt eigen werk verkocht, maar ik reis ook het land door en koop in bij andere dagcentra. We selecteren op kwaliteit en verkoopbaarheid en we gaan allerminst uit van het idee de mensen kopen het omdat het zo zielig is. Het moet er goed uitzien. We willen volwaardige produkten verkopen voor een volwaardige prijs. De medewerkers wordt geleerd met de klanten om te gaan."

In de cadeauwinkel kom je van alles tegen: vooral veel houten voorwerpen, die de medewerkers hebben gezaagd: dierensets die in elkaar passen, broodplanken, muziekstandaards, artistieke kussens, aparte sieraden, kunst als keramiek, lino's en etsen.

Medewerkster Esther Kooi: "Na het sollicitatiegesprek ben ik aangenomen. Ik wilde dit graag. Ik heb meer contact met mensen van buiten dan vroeger."

Achter de tweede etalage bevindt zich de koffiehoek. Regelmatig is daar inloop. Kantoormensen brengen er hun lunchpauze door, anderen leggen aan voor een heerlijke kop cappuccino, hartige taart of het Schwarzwalder gebak dat die dag in de aanbieding is. Er is een leestafel.

Nettie Baas is medewerkster in de koffiehoek. "Ik hoopte al dat ik een baan buiten het dagverblijf zou krijgen en het sollicitatiegesprek is goed verlopen zo te zien." Ze heeft zeventien jaar in de huishouding van een bejaardenhuis gewerkt, totdat dat gesloten werd. De nota die we bij de cola en cappuccino krijgen, bestaat uit pictogrammen. Ze legt uit: tekeningen van een koffiekopje, theepot, croissants en broodjes. Dat is voor degenen die niet lezen kunnen. De pictogrammen corresponderen met die op de kassa.

ZiZo gaat uit van de Dentzstichting, die dagbesteding biedt aan mensen met een verstandelijke handicap in de regio Utrecht. De Dentzstichting gaat ervanuit dat vandaag de dag de dagbesteding in dagcentra steeds meer gericht is op zinvolle activiteiten.

Voor steeds meer mensen met een verstandelijke handicap is een sociale werkplaats om wat voor reden ook niet haalbaar. Maar een groot aantal van hen werkt graag. Dat geeft een goed gevoel van eigenwaarde.

Vooral degenen die een aantal jaren op een dagcentrum doorbrengen, ontbreekt het aan perspectief om zich vaktechnisch verder te specialiseren. Om daarin te voorzien is ZiZo er gekomen.

Coordinator Hans Eijsink noemt zijn geesteskind ZiZo een extra schakel binnen de zorg. Het is een extra opstapje. Er wordt ingegaan op de interesses en mogelijkheden van de medewerkers. Ze kunnen ambachtelijk of seriematig dingen maken, of ze kunnen diensten verlenen.

Voor sommigen kan op lange termijn getracht worden onder begeleiding betaald werk te krijgen in reguliere instellingen of bedrijven. Eijsink: "Dan kan ZiZo een voorportaal zijn."

Dat geldt al een beetje voor Gijs Bouwman, die vier dagen verkoper is en de vijfde dag in de stadsboerderij werkt. Gijs over over zijn winkelwerk: "Klanten zijn koningen en de kassa daar ben ik goed in."

Peter Renes heeft op dit moment baliedienst. Hij neemt de telefoon aan en verwerkt de post. "Elke donderdag werk ik bij McDonald. Bestellingen bij de klanten brengen en de tafels schoonmaken."

Kwaliteit van de produkten, de kunst en de diensten die worden aangeboden in ZiZo, staan voorop. Dat blijkt uit het gebodene. Er hangen schitterende schilderijen, bijvoorbeeld van oliepastelverf. Aan de duurste hangen prijskaartjes van negen- en twaalfhonderd gulden. Maar ook voor driehonderd gulden zijn kunstwerken te koop: naieve lino's van de Apenheul in Apeldoorn of het bubbelbad. Ze doen niet onder voor werk uit andere kunstgaleries.

"Laten zien wat je kunt, bent en kunt bieden wordt steeds belangrijker in deze sector" , weet Eijsink. Dat is niet van de ene op andere dag gekomen. "Jaren geleden zijn we al begonnen bij de activiteitenbegeleiding van de medewerkers met de vraag wat kunnnen we maken aan produkten, waarbij we uitgaan van hun aanleg en interesse. Zodat we niet iedere ochtend zeiden: wat zullen we met ze doen om ze bezig te houden. Die spullen die ze dan maakten, donderden ze thuis toch in de prullemand."

Door de ontwikkeling worden nu produkten gemaakt, die in het land worden afgezet. "Maar ik denk dat er nog veel meer kan. Je ontdekt steeds meer bij mensen met een verstandelijke handicap, ook al dacht je ze te kennen. We zien iedere dag nieuwe dingen. De makers krijgen meer gevoel van eigenwaarde. Hun eigen omgeving waardeert hen."

De afgelopen jaren was in het ene dagcentrum in de regio Utrecht een atelier met grafische kunst, in het andere een kopie-afdeling, elders drukwerk. In ZiZo is nu een grote ruimte gevonden, waar alle activiteiten samen zijn gekomen.

Er werken 27 medewerkers en zeven begeleiders. De medewerkers zijn geplaatst op basis van criteria. De sociaal inzetbaren in de koffiehoek. De beeldend vormenden in het atelier. Gekeken wordt wat hun kwaliteiten zijn, of ze het in zich hebben. Twee beeldende kunstenaars werken daar als begeleiders.

De medewerkers zijn na sollicitatiegesprekken aangenomen voor een proefperiode van drie maanden. Daarna volgt een functioneringsgesprek met de begeleiders. Zizo moet selfsupporting zijn: uit de omzet van het atelier, de winkel, de koffiehoek moeten de huur van de grachtenpanden, energie, verzekeringen, belastingen, inventarisatie en materiaal worden bekostigd. Als het gaat zoals het de eerste twee maanden is gegaan, ziet Eijsink de toekomst rooskleurig in. Over twee tot drie jaar moeten ze quitte spelen. Het atelier verkocht nu al voor drieduizend gulden.

"Schilderen heeft ook een pedagogisch effect" , weet Wim Koot, die samen met Bert de Groot kunstzinnig begeleider is op Atelier Oudegracht 281, zoals het heet. Van Rob Morren hangen er de mooiste lino's. "Hij is heel creatief en heeft een ongebreidelde fantasie, maar hij kan niet uitleggen wat hij gezien heeft. Hij kan zich verbaal helemaal niet uiten. Huilde hij vroeger, nu is hij heel zelfstandig geworden door de belangstelling die er voor zijn werk bestaat."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden