Wereldvrede op een houten keukentafel

Probleem: Oorlog Oplossing: Wereldburgerschap

info@marjolijnvanheemstra.nl

De oplossing

De wereldvrede ligt voor Garry op de oude houten keukentafel. Een donkerblauw paspoort. Hij schuift het met een rimpelige hand naar mij toe. Het ziet er uit als een regulier paspoort, alleen is het niet door een staat uitgegeven, maar door Garry zelf. Hij reist er al zestig jaar mee.

Garry is hoofd van de World Service Authority, een organisatie die wereldpaspoorten verstrekt aan idealisten, vluchtelingen en statenlozen.

Ergens in een uithoek van het wereldwijde web vond ik zijn opmerkelijke verhaal. Ik vroeg hem of ik een weekend langs mocht komen om hem te interviewen voor een nieuwe voorstelling over wereldburgerschap. Nu zitten we in zijn kleine keuken in Burlington, Vermont.

Hij neemt een grote slok van zijn amandel chocomel. Mensen kennen hun rechten niet, zucht hij. Artikel 13 van de Universele Verklaring van de Rechten voor de Mens zegt dat iedereen vrij is om zijn land te verlaten en er weer terug te keren. De verklaring werd ondertekend door 193 landen. Wij zijn vrij om te gaan waar we willen, maar het systeem sluit zich steeds nauwer om ons heen.

Garry laat zich door niets en niemand tegenhouden bij een grens, ook al reist hij zonder 'geldig' Amerikaans paspoort. Dat heeft hij namelijk in 1948 ingeleverd op de Amerikaanse ambassade in Parijs waar hij afstand deed van zijn Amerikaanse nationaliteit. Hij werd de eerste officiële wereldburger. Hij reisde met zijn zelf gemaakte document de wereld over, zat in 31 gevangenissen en was te gast bij tientallen staatshoofden. Einstein, Eleanor Roosevelt, Camus en Gide waren bewonderaars.

Nu woont hij in een klein huisje naast het vliegveld, met de status van 'excludable alien'. Hij is net eenennegentig geworden, maar hij heeft in zijn lange leven nog geen dag getwijfeld aan de juistheid van zijn oplossing. Een oorlog, zegt hij scherp, wordt alleen voorkomen als een grotere macht ingrijpt. En die grotere macht is niet de VN, zegt hij. Die zijn onderdeel van het systeem. Nee, wij, de mensen, wij zijn de macht, alleen weten we dat niet. We kiezen ervoor bij een land te horen, in plaats van bij elkaar. Omdat we denken dat we veilig zijn binnen landsgrenzen. Maar de geschiedenis heeft allang uitgewezen dat dat onzin is. Wat je moet doen is jezelf in de eerste plaats als mens identificeren, en niet als Nederlander of Amerikaan.

Of het niet een beetje naïef is? Garry slaat op de keukentafel. Ik naïef? Jij bent naïef. Jij denkt dat het logisch is dat er zoiets als Amerika bestaat, maar Amerika is verzonnen, door een groep mannen die wist dat er een grotere macht moest komen om toe te zien op al die losse staten. En nu sterven er mensen voor dat zelfverzonnen land. Als zij het kunnen, kunnen wij het ook, een nieuw systeem creëren. Zeggen: zo, vanaf nu hebben we een wereldregering, die mensenrechten waarborgt en oorlog strafbaar stelt.

Hij knijpt zijn oude blauwe ogen tot spleetjes. We moeten onze hersens en onze verbeelding gebruiken, gaat hij verder. De natiestaten zijn de grootste bedreiging voor de menselijke soort, kijk maar naar de nucleaire dreiging van Israël en Iran nu. Dit paspoort is een vredescontract tussen alle wereldburgers.

Hij staat moeizaam op om zichzelf nog een glas amandel chocomel in te schenken.

Of hij gelooft dat zijn oplossing praktisch haalbaar is?

Hij grinnikt en haalt zijn schouders op.

We verstrekken jaarlijks vijftienduizend wereldpaspoorten, er zijn nu ongeveer vier miljoen officiële wereldburgers. Vrolijk slaat hij de deur van de ijskast dicht.

Nog 5,5 miljard te gaan.

Marjolijn van Heemstra is schrijver en theatermaker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden