Wereldsoep

In de essaybundel 'Waarom ik lees' onderzoekt de Britse auteur Tim Parks hoe de huidige tijd van invloed is op de literatuur. Verfrissend onbevangen belicht hij onderwerpen die in kringen van schrijvers, lezers en uitgevers eigenlijk een beetje taboe zijn.

Zo waagt hij het de waarde van het fenomeen copyright in twijfel te trekken, en weet hij overtuigend te betogen dat een e-book misschien wel een intensere leeservaring oplevert dan het boek van papier.

Maar al gauw zakt het zaakje in. Mogelijk heeft dat te maken met Parks' hyperredelijke houding. Zelden wordt hij fel, zelden spat het vuur van de pagina's. Veel essays kenmerken zich door een Bas Heijne-achtig vlees-noch-vis-gehalte.

Maar ergerlijker is het stokpaardje dat hij gaandeweg steeds vaker van stal haalt: de globalisering van de literatuur is een slechte zaak. Als schrijver stel je niets meer voor als je niet vertaald bent, observeert Parks, en om die reden maken schrijvers hun taal steeds eenvoudiger, vertaalbaarder. Daarmee sneuvelt niet alleen de subtiliteit van een bepaalde taal, maar gaan ook allerlei cultuurspecifieke kenmerken verloren.

Wat irriteert mij zo aan deze aanklacht? Misschien de benepen sentimentaliteit en de nostalgie ervan.

Laat ik ter illustratie Parks' zorgen eens op Nederland toepassen. Zou het niet verschrikkelijk zijn als onze taal verloren ging in wat hij noemt de 'wereldsoep'?

Ik houd met heel mijn hart van de Nederlandse taal, maar besef tegelijkertijd dat die liefde toevallig is, zoals het toevallig is dat ik in dit land ben geboren en niet in Argentinië of Mongolië. Het is liefde die niets kost: ik heb die taal nu eenmaal met de paplepel ingegoten gekregen. Er is niets wat het Nederlands mooier of bijzonderder maakt dan welke taal ook. Taal wordt pas interessant als je er interessante dingen mee doet. En dat kan met elke taal.

Maar de Nederlandse cultuur dan? Die kunnen we toch niet zomaar verloren laten gaan?

Welke Nederlandse cultuur? Die Surinaamse roti-tent op de hoek en die hoofddoekjes in het hoger onderwijs zijn evenzeer deel geworden van de Nederlandse cultuur als onze zelfverzonnen tolerantie. Amerikaanse merkkleding en tv-series zijn misschien wel Hollandser dan klompen en tulpen.

Wat blijft zijn de verschijnselen die juist in staat zijn de grens over te steken. In Ethiopië weet zelfs een dakloze wie Anne Frank en Robin van Persie zijn. Maar, zou Parks zeggen, kan een Ethiopiër die figuren wel ten volle begrijpen als hij de finesses van de Nederlandse cultuur niet kent. Als hij nog nooit een regel van Vondel heeft gelezen? Natuurlijk wel. En anders is er altijd nog Wikipedia. Ook al zo'n wereldwijd fenomeen.

De planeet verandert, en als de literatuur een rol van belang wil blijven spelen, verschuilt ze zich niet achter landsgrenzen, achter dialecten en tradities, achter sentiment en nostalgie.

Een literatuur die wat voor wil stellen, stort zich met volle overgave in het heden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden