Wereldreis in een paar meter

Ben Cornelissen is de hofgids van Nijmegen. Altijd in voor een excursie door de Millingerwaard, de Hatertse Vennen of een ander groengebied. Immer actief voor meer natuur en voor een beter milieu. En steeds op pad om te laten zien hoe rijk het Rijk van Nijmegen wel niet is.

Hij is vrijwilliger, voorzover dat woord nog op hem van toepassing is, bij de vereniging voor natuur- en milieu-educatie IVN. Bijna ter verontschuldiging zegt hij: ,,Ik heb er de tijd voor''. Een rugkwetsuur dwong hem te stoppen met zijn werk als begeleider van moeilijk opvoedbare jongeren. Nu is het IVN in de zomer bijna een fulltime dagtaak.

Hij kent de Millingerwaard als zijn achtertuin, al is hij afkomstig uit het IJsseldal en woont hij nog niet eens zo lang in Leuth. Maar in het 'oerbos' langs de Waal (,,Zo 'oer' is het niet, het is pas in 1955 aan de vrije natuur overgegeven'') ontgaat hem niets. Daar weet hij de plekjes waar moeder en zoon bever huishouden, karpers van twintig pond zwemmen of een tafeleend ronddobbert. Het gebied buiten de dijk is voor hem een regelrecht paradijsje, en voor hem niet alleen. Elke wandelaar die met Cornelissen op pad gaat, komt lyrisch de waard uit. Want rugpijn of niet, voor Cornelissen loopt een tocht gemakkelijk een uur of meer uit.

Het IVN in het Rijk van Nijmegen bereidt zich voor op september, de Groene Maand. Voor het tweede achtereenvolgende jaar bundelt een aantal landelijke organisaties in de groene sfeer dan hun lokale en regionale activiteiten en bedenkt evenementen om natuur, milieu en landschap in Nederland van nabij te zien en te beleven. ,,Eigenlijk vind ik september als Groene Maand maar niks'', zegt Cornelissen, ,,want dan is het voor ons al toptijd. Die maand zit bomvol met activiteiten. De mensen van onze werkgroep jeugdeducatie zijn wel drie tot vier keer per week in touw met scholen in Nijmegen. En groener dan groen kan haast niet.''

April zou beter zijn, filosofeert hij. Maar dan is het IVN weer druk op andere terreinen. ,,In feite is de belangstelling voor natuur en milieu heel groot. Vorig jaar hebben wij gewerkt met 5400 kinderen, via de scholen. Daarbuiten hebben er nog wel vijf- à zeshonderd individueel meegedaan aan evenementen.''

Toch doet hij weer volop mee aan de Groene Maand. Hij heeft al een waslijst met ideeën aangeleverd bij het Nijmeegse IVN. Zo worden er in het Open Monumentenweekeinde excursies gemaakt naar het Oosterhoutse Bos aan de overkant van de Waal en kan bij die gelegenheden ook het monumentale landhuis worden bezocht. Er komt iets spannends voor kinderen in het natuurmuseum, een lezing over een natuurgebied, een werkdag voor jong en oud, een boot-wandeltocht door de natuur, een excursie waarbij in elk geval ook pannenkoeken worden genuttigd en een dag waarop vliegdennen, berkjes en ander ongewenst geboomte op de hei worden omgezaagd en uitgeschept.

,,Wij maken ons zorgen over al die boomopslag in de Hatertse Vennen. Als je zo veel moeite hebt gedaan om de hei daar terug te krijgen, moet je het ook goed beheren. We laten het niet alleen bij kritiek, we ondernemen ook iets om de boel op te knappen.''

Het zijn niet alleen groene neuzen die Cornelissen meeneemt op excursie. Hij is ook de man van de gein, van de historische anekdotes, van de persoonlijke verhalen. De geschiedenis van de Grote Doorbraak van de stuwwal -hij spreekt over duizenden jaren geleden alsof het vorige week is gebeurd- en het verschuiven van ijs en grond worden met dezelfde grote handen toegelicht als de bloei van een nietig bloempje. Een vraag over het ontstaan van het landschap krijgt een al even beeldend antwoord als over het buitendijkse kerkje van Kekerdom -en over het kerkhofje vooral, dat bij iedere overstroming van de Rijn onder water komt te staan: ,,Hier wordt je als dode nog steeds geregeld gewassen''.

Als hij met publiek het land van Ooij en Millingen ingaat, vertelt hij steevast hoe het leven daar vroeger was. Hoe schrijnend de armoede in de polder en hoe rijk de steenfabrikanten werden van het kleien en tichelen. Hij wijst op de Tien Geboden, de Twaalf Apostelen en andere rijtjes arbeidshuisjes in de polder. ,,Je was al getekend als je daar woonde. Je kwam van het verkeerde huis of het verkeerde geloof. Ik kom ook uit zo'n situatie. Ik was verliefd op de dochter van een boer, we zaten allebei op het gymnasium, maar het ging mooi niet door. Ik kon een schot hagel krijgen, als ik het erf opkwam.''

En steeds als Cornelissen zijn verhalen vertelt op het terras van uitspanning De Oortjeshekken of het Theehuis, is er wel voorbijganger die meeluistert en hem bijvalt met eigen belevenissen. Zo komt Cornelissen aan zijn informatie. ,,Van ieder huuske weet je wel een kruuske'', zegt hij. ,,Altijd handig voor excursies.''

Zijn zwerftochten door het Nijmeegse zijn heel divers. Als hij over de Mookerhei wandelt, heb je het gevoel dat de beroemde Slag in het moeras weer opleeft en jij het droeve lot zult delen van 'de broertjes van Willem van Oranje'. ,,Ik ben wel eens met een koppel kinderen hier het moeras in gegaan. We hebben niet meer dan 150 meter afgelegd. Maar toen ze er uitkwamen, hadden ze een wereldreis gemaakt.''

Hij is bijna niet te stuiten. ,,We hebben nog niet eens de rivierduinen gehad, het echte moeras en de ruige plekken'', zegt hij sputterend aan het eind van een paar uur wandelen.

De Groene Maand is een activiteit van IVN, KNNV (veldbiologie), het Landelijk Fietsplatform, vereniging van vrije wandelaars Nemo, Nivon, Veldwerk Nederland, LTO en Wandelplatform-LAW. Informatie is te vinden op www.groene-maand.nl of op te vragen bij de projectleiding, tel 020-6228115. Inlichtingen over het IVN Nijmegen: tel. 024-6631845 (Ben Cornelissen).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden