Wereldblik van een file lang

Waar liggen de grenzen van onze volksvertegenwoordigers, vroeg de alliantie 'Wereldburgers.nl' zich af aan de vooravond van de verkiezingen in mei 2002. Denken zij kamerbreed of wereldwijd? Een jaar later blijkt de campagne verzand. Het Nederland van na Pim Fortuyn bekommert zich niet over het ontbreken van medische zorg in de Derde Wereld, maar over de lengte van de eigen wachtlijst. En waarom zorgen over de slechte Afrikaanse infrastructuur, als we onze eigen files hebben?

Pak 'm beet een kleine 900000 euro kostte de campagne. De financiers, de Nationale Commissie voor Duurzame Ontwikkeling en organisaties als Novib, Icco, Cordaid en Pax Christi wilden de ramen van Nederland weer openen. Nederlanders moesten wereldburgers moesten, het werden wijkbewoners.

,,Solidariteit, dat was het sleutelwoord voor de campagne'', stelt Gert van Maanen, campagne-ambassadeur van Wereldburgers.nl. De oud-ING-bankier, ex-voorzitter van de Raad voor het Wetenschappelijk Onderzoek in het kader van Ontwikkelingssamenwerking (RAWOO) en kopstuk uit de wereld van niet aan overheden gebonden organisaties realiseert zich: ,,Misschien is het een wat gedateerd woord. Maar daar ging het wel om. Na de beruchte 11 september trof het mij dat veel mensen in het Zuiden zeiden: zie je wel, dat komt er van. En dat zeiden ze niet met een glimlach op de lippen'', aldus Van Maanen.

,,Maar als je kijkt naar de rouw die over het Westen neerdaalde over de aantallen mensen die bij de aanslagen omkwamen, dan steekt die schril af tegen de rouw over de mensen die omkwamen door nalatigheid van de wereld. Het is een feit dat in Afrika miljoenen mensen niet aan de bak komen. En dan die veertig miljoen mensen die aan aids lijden.... De mensen in het Zuiden vragen zich af: heb je ons afgeschreven of komt er een samenleving die ons door de ellende heentrekt? Een van de voedingsbodems voor het internationaal terrorisme is de totale verbijstering over het gebrek aan zorg, aandacht en medeleven. Zaken die we vroeger aangaven met het woord solidariteit.''

Het grappige is dat de campagne Wereldburgers.nl werd gestart vóór 11 september 2001, zegt Van Manen. ,,Voor de daadwerkelijke lancering was 13 september gekozen. Die sessie werd uitgesteld omdat de wereld ineens aan iets anders dacht.'' Toch maakte die 11de september duidelijk dat de wereld groter is dan tussen Zoutkamp en Sluiskil. ,,We gingen er eigenlijk vanuit dat we scoorden voor open doel en na 11 september nam de coalitie ook heel erg snel toe, tot zeventig organisaties. Dat hadden we eigenlijk nooit eerder gezien. De deelnemers kwamen uit de oude ontwikkelingsbeweging tot de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, CNV, FNV etc..''

,,We dachten dit gaat goed, we gaan naar de politieke partijvergaderingen toe en leggen de paragrafen met onze wensen neer. We werden vrijwel overal met instemming ontvangen. En toen kwam opeens de LPF met Pim Fortuyn op en in zes weken ging het absoluut niet meer over de rest van de wereld, alleen over onderwerpen die ons dwarszitten. Over wachtlijsten hier, terwijl in de Derde Wereld niet eens ziekenhuizen zijn. Files, terwijl ze daar nog steeds wachten op de bus.''

De laatste paginagrote advertentie die Wereldburgers.nl plaatste, was er niet meer om de aandacht te vragen voor de situatie in de Derde Wereld. ,,We wisten dat de race was gelopen.'' Die laatste advertentie werd vooral geplaatst om de achterbannen van de 70 organisaties te laten weten dat ze er met hun bezorgdheid over de wereldproblematiek niet alleen voor stonden.

Wat volgde, was volgens Van Maanen ,,een regeerakkoord dat in geen enkel verkiezingsprogramma stond. Het totaal sneuvelen van het milieubeleid, maar dan ook echt totaal. Met als klap op de vuurpijl het schrappen van de subsidie op groene stroom, waar onze regering zich voor ingespannen had en waar meer dan een miljoen huishoudens op had ingetekend. Dat is twintig procent van de bevolking. En die groep werd in het regeerakkoord bijna weggelachen. Het sneuvelen van het sociaal ethisch beleggen? Geen drie maanden daarvoor was het nog door de Kamer aanvaard. Er vond een geweldige regressie plaats. Het scoren voor open doel waar wij in oktober nog vanuit waren gegaan, kwam niet uit. De doelpalen waren verzet en onze bal verdween ergens in het veld.''

De verkiezingen begin dit jaar stonden volgens Van Maanen opnieuw in het teken van nationale thema's. ,,Alsof er geen buitenland is. Daags na de verkiezingen, bleek dat er een 'Irak' is. Dat Europa verdeeld is over de toetreders tot de Europese Unie en we hadden het nog steeds over de vraag of de gemeente Vlagtwedde nu zelf mag besluiten hoeveel nieuwe huisjes ze mag bouwen of niet. Dat er een discrepantie is tussen ons politiek apparaat en de samenleving, is zorgelijk. En dat geldt ook voor de problematiek in de oude wijken. Maar die discussie speelt zich wel af binnen de gesloten muren van de Nederlandse samenleving, alsof de wereld op 11 september niet is veranderd.''

De campagne van Wereldburgers.nl is in de wachtstand gezet. De beïnvloeding van de politiek gaat echter onverminderd door. De Nationale commissie voor duurzame ontwikkeling heeft recent de 'Derde Kamer' geïnstalleerd. Dat schaduwparlement met 120 Nederlanders en 30 deelnemers uit ontwikkelingslanden gaat zich buigen over oplossingen voor duurzame armoedebestrijding. Is dat een teken dat de doelpalen weer op hun plaats staan? ,,Nee, maar de doelpalen komen wel weer terug. Nederland kan zich niet aan de internationale agenda ontrekken. Er is wel onverminderd gewerkt aan de internationale verdragen zoals Kyoto en Schengen, maar dat heeft zich ver afgespeeld van de normale burger. Maar als je nu vraagt, heeft Wereldburgers.nl een vingerafdruk achtergelaten op het regeerakkoord (van Balkenende 1, red.), dan is het antwoord nee. Integendeel, het regeerakkoord had een vingerafdruk die wij zelfs niet hadden vermoed.''

Belangrijk voorbeeld is de degradatie van de minister voor ontwikkelingssamenwerking (OS) tot staatssecretaris. Als je niet in de ministerraad zit kun je niet in de gaten houden of het beleid ten aanzien van ontwikkelingslanden op de andere departementen coherent wordt uitgevoerd, is de redenering. ,,Daar heb je een slag verloren als het gaat om invloed. Er ging ook internationaal een verkeerd signaal van uit. Nederland, een van de voorhoedespelers op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, besloot deze post een niveau lager te positioneren. Dat is een signaal dat je niet kunt negeren.''

Jarenlang is de discussie over OS gebaseerd geweest op morele principes. Ook de campagne van Wereldburgers was vooral een moreel appèl. Corruptie werd pas echt goed bestreden toen het verschijnsel niet langer als moreel verwerpelijk, maar als economisch slecht werd gedefinieerd. Moet het antwoord bij de bestrijding van armoede niet van de economie en het bedrijfsleven komen?

,,De grote waarde van bijvoorbeeld de samenwerking tussen ontwikkelingsorganisatie Icco en Ahold in Ghana is dat Ahold het onderwerp op zijn agenda heeft gezet. Andere bedrijven vinden dit een onderwerp voor de overheid. Laat ons nu maar geld verdienen en met de belasting die wij betalen kan de overheid mooie dingen doen. Die gebrekkige taakopvatting van het bedrijfsleven -alsof ze er alleen maar zijn in het Zuiden om van een dubbeltje een kwartje te maken- verdient tegendruk. En Ahold is een van de eerste die daaraan heeft toegegeven.''

,,TPG doet ook zoiets. Topman Peter Bakker heeft zijn sponsoring van golftoernooien aan de wilgen gehangen en doet nu aan logistiek in Tanzania. Dat beleid was al twee jaar binnen TPG bekend, voordat de buitenwereld daar lucht van kreeg. Dat beleid is er gekomen om de mensen van TPG het idee te geven dat van hen meer werd verwacht dan alleen maar postzegeltjes verkopen. Dat is nuttig. De economie is een immens veld en als je dat veld niet in staat stelt zich aan de wezenlijke problemen in de samenleving te laten wijden, heb je jezelf lamgelegd. Je miskent dan dat in die grote bedrijven mensen werken die 's avond kleertjes zitten in te pakken voor Roemenië. Erken nu eens een keer dat waar je met mensen werkt, ook die agenda een plaats heeft.''

De Raad voor het Wetenschappelijk Onderzoek in het kader van Ontwikkelingssamenwerking (RAWOO) onderzoekt in opdracht van Economische Zaken hoe het komt dat het Nederlandse bedrijfsleven zijn positie ziet afkalven ten faveure van Duitsers, Fransen en Japanners. ,,Bij de inventarisatie wordt in ontwikkelingslanden gevraagd wat de waarde is van het bedrijfsleven. Een hele simpele vraag is dan wat de bedrijven doen in bijvoorbeeld Indonesië. Bestellen ze hun pennen en papier lokaal of laten ze dat uit Nederland overkomen? De helft van de medewerkers ter plekke vraagt zich af of ze wel over dat soort zaken een memo naar het hoofdkantoor kunnen sturen. In Jakarta heb ik aan bedrijven gevraagd hoeveel zij lokaal aan het onderwijs besteden. Allemaal droegen ze bij, maar het geld ging naar de Nederlandse school. Als je dat doet, zou je toch in ieder geval een derde van dat budget ergens in een kampong moeten neerleggen. Er zijn maar weinig bedrijven die dit terrein serieus nemen. En áls ze dat doen is dit omdat de bestuursvoorzitter het initiatief heeft genomen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden