Wetenschap

Weni, widi, wici: de vroege mens kon de 'v’ niet uitspreken

Standbeeld van Julius Caesar in Rome. Beeld Coulourbox

Het is een van de beroemdste uitspraken uit de geschiedenis. Julius Caesar, na de Slag bij Zela: “Veni, vidi, vici” (ik kwam, ik zag en ik overwon). Maar klonk het ook zo? 

Misschien niet, suggereren Zwitserse taalwetenschappers deze week in Science. Het is denkbaar dat Caesar de ‘v’ niet kon uitspreken en dat zijn overwinningsspreuk klonk als ‘weni, widi, wici’.

Als wij de ‘v’ of de ‘f’ willen uitspreken, drukken we de onderlip tegen het bovengebit. En dat kunnen we, omdat de bovenkaak overhangt: de boventanden hangen vóór de ondertanden. De vroege mens had dat niet, bij hem of haar sloten boven- en ondergebit precies op elkaar aan. Niet hun hele leven overigens: de jonge Homo sapiens kende ook die overhang. Maar door hun paleodieet, veel hard en vezelrijk voedsel, sleten niet alleen hun kiezen, maar groeide ook de onderkaak, zodat het boven- en ondergebit recht onder elkaar kwamen te liggen.

Totdat de mens ging boeren, speculeren de Zwitsers. Daardoor werd het voedsel zachter. Ze verbouwden minder harde gewassen en ze begonnen te koken. Toen is de puberale groei van de onderkaak gestopt en kon de mens nieuwe klanken uitstoten.

Ander licht

De Zwitsers dragen voor hun hypothese allerlei bewijzen aan. Zo laten ze met een biomechanisch model zien dat de ‘v’ met overhangende tanden veel minder kracht kost. Bovendien blijken de talen van huidige jager-verzamelaars maar een kwart van de v- of f-klanken (zogeheten labiodentalen) te bevatten vergeleken met die van boerenvolken. Ten slotte, toen ze talen vergeleken, zagen ze dat nieuwe klanken zich snel verspreiden. En dat het dus mogelijk is dat de v’s de wereld in de relatief korte periode dat de mens landbouw bedrijft, hebben veroverd. Van een aandeel van drie procent tienduizend jaar geleden tot het voorkomen in driekwart van de Indo-Europese talen nu.

De onderzoekers suggereren dat de labiodentalen in het oude India of Rome door de voedselrijkdom echt opkwamen en een soort statussymbool werden. Dat werpt weer een ander licht op Caesars uitspraak. Misschien kon hij de ‘v’ juist wél goed zeggen en onderscheidde hij zich met zijn ‘veni, vidi, vici’ des te meer.

Lees ook:

Waarom we zonder pannen in het stadium van de chimpansee waren blijven hangen

Ver vóór Darwin wisten we het al: de mens is het kokende dier

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden