'Wen er maar aan dat de maatschappij meekijkt'

Reportage | Keet in Bos en Lommer nieuwe thuisbasis toekomstige officieren van justitie

AMSTERDAM - Het eerste dat opvalt is dat het Openbaar Ministerie (OM) zijn officiersopleiding heeft verplaatst van de lommerrijke omgeving van een kasteel in Zutphen naar een keet in achterstandswijk Bos en Lommer in Amsterdam.

De 'verhuizing' is geen toeval. Het OM vernieuwt en heeft de opleiding voor toekomstige officieren van justitie in een heel ander, creatiever jasje gestoken. Noodzakelijke kennis van en over de samenleving is binnen Justitie niet langer zomaar een kreet. Evenmin draait het nog om kennis van wetboeken, regels en strafrechtartikelen alleen. In de gisteren nieuw begonnen opleiding weegt de 'verbinding', het gevoel met de samenleving, minstens zo zwaar.

Alles moet natuurlijk kloppen, van het begin van het onderzoek tot aan het requisitoir van de openbaar aanklager toe. Maar aan een strafdossier kleeft meer. De achtergrond van een incident bijvoorbeeld en niet in het minst die van de verdachte, als ook de positie van het slachtoffer. Er gaat een steen door de ruit, maar wat was precies de aanleiding? Welke achtergrond speelde wellicht een rol?

Voorzitter Herman Bolhaar van het College van procureurs-generaal, die in de Amsterdamse keet de acht nieuwe officieren in opleiding mede verwelkomt: "De werkomgeving van de officier wordt de komende jaren steeds belangrijker. Ik ben doodsbenauwd voor de officier die over zijn dossier gebogen een beslissing neemt die juridisch honderd procent juist is, maar die er geen idee van heeft wat er in de samenleving speelt".

Net zo benauwd is Bolhaar voor de officier die alleen maar twijfelt en geen beslissing durft te nemen. "Toon lef", houdt hij de zeven vrouwen en enige man van het gezelschap dat de opleiding volgt voor. "Laat wanneer je als officier twijfelt je voorgenomen beslissing nog toetsen door een collega. Dat is óók lef. Laat je gezicht zien. Ik zeg: 'Welkom in de samenleving'. Het OM moet open zijn waar het goed gaat, maar ook als het minder goed gaat of zelfs fout."

Voorheen was er één gezamenlijke, zogeheten raio-opleiding voor rechters en officieren van justitie en konden deelnemers naderhand hun keuze maken. Met de start van de nieuwe officiersopleiding is sprake van twee geheel gescheiden trajecten. Voor aankomende rechters begon de nieuwe opleiding al eerder. Van de toekomstige officieren hebben de meeste via werk of stage al ervaring opgedaan binnen het OM of bijvoorbeeld bij een advocatenkantoor.

Hoofdofficier van justitie Diederik Greive, vicevoorzitter van het Studiecentrum Rechtspleging (SSR), hamert op de vraag wat de samenleving voor het OM betekent. "Wat spoken de figuren die daar werken uit", stelt hij de officier in opleiding een retorische vraag. "Wen er maar aan dat de maatschappij meekijkt. Het leerprogramma in de toenmalige raio-leiding was meer gestructureerd. In deze opleiding is iedere aankomend officier 'eigenaar' van zijn eigen leerproces. Opleiden is genieten. Je zit niet in een luxestoel."

Dat uitgerekend een keet in Bos en Lommer, met een Marokkaanse en een Joodse gastheer, de thuisbasis is op de introductiedag, heeft een bijzondere achtergrond. Een jaar of vijf geleden bracht een Marokkaanse jongen in de wijk de Hitlergroet naar een rabbijn. Deze deed hiervan aangifte, maar toen hij na bijna een jaar niets meer van het OM had vernomen, beklaagde hij zich bij toenmalig hoofdofficier Herman Bolhaar van Amsterdam.

Bolhaar maakte er alsnog werk van. Er kwamen gesprekken op gang tussen Marokkaanse en Joodse vertegenwoordigers uit Bos en Lommer en de aanstichter werd op zijn strafbare daad aangesproken. Met aller instemming werd afgezien van een strafzaak tegen de jongen. In plaats hiervan werd hij maatschappelijk begeleid en bleef hij net buiten beeld van de zware criminaliteit.

De rabbijn nu: "Het was goed dat het OM het proces van bemiddeling en wederzijdse toenadering op de voet volgde, zonder zich ermee te bemoeien."

Herman Bolhaar: "Zo kan het dus gaan. Daarom is Bos en Lommer voor mij een speciale plek."

OM in trek bij vrouwen
De nieuwe opleiding voor officier van justitie is 'modulair' samengesteld. Dit houdt in dat per deelnemer wordt gekeken naar al aanwezige kennis, ervaring en vaardigheden, maar ook naar de werkzaamheden waarvoor hij wordt opgeleid. De opleiding is vooral onder vrouwen populair. Van de sollicitanten is twee derde vrouw. Na de eerste twee maanden moet de officier in opleiding, als drempel, het 'zittingsvaardigheidsbewijs' behalen. Uitgangspunt hierbij is: 'Laat onder het oog van collega's een rechter en een advocaat in een simulatiezitting zien dat je het 'in' je hebt'. Na het behalen van dit bewijs wordt de opleiding voortgezet. Die wordt na gemiddeld zo'n vier jaar afgerond met een praktijkopdracht en een presentatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden