Welluidende gemeenplaatsen

De Britse filosoof Sir Isaiah Berlin heeft de Europese cultuur verrijkt met een aantal welluidende gemeenplaatsen. Zo zei hij dat de doelen die mensen zich voor ogen stellen veelvuldig zijn en dat deze vaak niet kunnen worden verenigd.

Het aardige van gemeenplaatsen is dat zij twee kanten hebben. Enerzijds zijn het inzichten die zó vanzelfsprekend zijn dat zij het niet verdienen in herinnering te worden geroepen; anderzijds zijn het behartigenswaardige waarheden die men voor miskenning moet behoeden door ze herhaaldelijk onder de aandacht te brengen.

Dat niet alle doelen met elkaar in overeenstemming zijn te brengen lijkt mij een gemeenplaats die best nog eens naar voren kan worden gehaald. Dat bleek ook weer uit het interessante interview met Hans-Martien ten Napel over de koers van het CDA (Trouw, 24 oktober 1998).

Ten Napel stelt het dilemma helder aan de orde. Het CDA kan mikken op een groeiende groep mensen die zich door een 'post-materialistische' levensbeschouwing aangesproken voelt.

Dat gaat ook goed samen met een oriëntatie op de betekenis van 'gemeenschap' (gemeenschapsdenkers) en de afwijzing van het egoïstisch individualisme en hedonisme in de hedendaagse samenleving. Maar voor de traditionele aanhang van het CDA in orthodox-protestantse kring heeft men daarmee nog maar half werk geleverd; men dient ook aan te geven wélke gemeenschap en wélke waarden men voor ogen heeft. En dat zijn dan voor de traditionele aanhang specifiek christelijke waarden.

Men wil dus de 'C' in het CDA nu eindelijk eens profiel geven. Maar - en dat is het probleem - dat is die post-materialistische jonge generatie nu weer een stap te ver.

Waarop moet het CDA inzetten? Op gemeenschap of specifiek christelijke gemeenschap?

Ten Napel ziet dat dilemma ook. Alleen: hij weet zelf niet te kiezen. Terecht zegt hij dat sommige katholieken nog minder geloof hechten aan een leven na de dood dan mensen die buiten elke kerkgemeenschap staan. “Ze zijn zó ver aan het schuiven geraakt dat hun identiteit is vervaagd.” De in vrijzinnigheid verdampte katholieke kerk van Nederland kan toch nauwelijks als voorbeeld dienen voor het CDA, zo lijkt de boodschap van Ten Napel te zijn.

Des te verbazingwekkender mag het dan ook heten dat uiteindelijk ook Ten Napel lijkt uit te komen bij het doormodderen met de middenkoers waarbij geen keuzes worden gemaakt. Hij formuleert het alleen wat ingewikkelder.

Ten Napel wil een partij waarin christenen als 'zoutend zout' de kern vormen, met daaromheen buitenkerkelijken die zich aangesproken voelen door de normen en waarden die uit het christendom stammen: cultuurchristenen.

Maar daarmee miskent Ten Napel het dilemma dat hij aan het begin van zijn interview zo scherp had neergezet: die twee lijnen laten zich niet verenigen. De cultuurchristenen ervaren het principieel zuiver opereren van de zoutend-zout-christenen als 'fundamentalistisch' en 'niet meer van deze tijd'. Terwijl de zoutend-zout-christenen die cultuurschristenen een stelletje huichelaars vinden die willen parasiteren op een traditie waarin zij zelf niet meer geloven.

Ik vrees dus dat er voor het CDA niets anders meer opzit dan de gemeenplaats van Berlin dat niet alle doelen verenigbaar zijn serieus nemen: kies. Of. . . kies niet, maar dat is eigenlijk ook kiezen. Voor het rampenscenario namelijk, dat het CDA zo'n kleurloze aanblik heeft gegeven de laatste jaren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden