Welkom zeven miljardste bewoner op een overvolle wereld

Indiase baby's. De 7 miljardste wereldbewoner zou heel goed een jongetje uit India kunnen zijn. ©Reuters Beeld
Indiase baby's. De 7 miljardste wereldbewoner zou heel goed een jongetje uit India kunnen zijn. ©Reuters

Maandag is het zover: dan verwelkomt de aarde haar zeven miljardste bewoner. De wereld wordt steeds voller; volgens de VN zijn we over 40 jaar met negen miljard. Kan de aarde dat wel aan? "Voedsel zal het eerste probleem zijn", denkt sociaal-demograaf Nico van Nimwegen.

Een Indiaas jongetje, geboren in de middenklasse van de opkomende economie. Er is een goede kans dat hij op 31 oktober als 7 miljardste wereldburger ter wereld komt, denkt sociaal-demograaf Nico van Nimwegen, adjunct-directeur van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI).

Waarom denkt u dat het een Indiaas jongetje zal zijn, en niet een Afrikaans kindje?

"De hoogste bevolkingsgroei zit in Afrikaanse landen, maar India en China hebben een veel grotere bevolking. Van die twee heeft India een net iets grotere groei, daarom denk ik dat de kans het grootst is dat de 7 miljardste een Indiër zal zijn."

De grootste groei zit in de armste gebieden van de wereld. Wat betekent dat?

"De verschillen tussen arme en rijke landen zullen hierdoor groter worden. Al die mensen hebben eten, onderwijs, werk en gezondheidszorg nodig. Dat zet extra druk op de arme landen om zich verder te kunnen ontwikkelen. Economen zeggen wel dat bevolkingsgroei de economie aanjaagt en voor welvaart zorgt, maar dan gaan ze er vanuit dat die mensen allemaal een behoorlijke koopkracht hebben. Dat is niet het geval in Afrika. Als de bevolking minder zou groeien, zouden regeringen meer geld over hebben om in het land en hun bevolking te investeren. Of we ooit bereiken dat iedereen het goed heeft? Het is een mooi streven, maar je moet wel heel optimistisch en positief ingesteld zijn om dat direct te geloven."

Hoe bereken je eigenlijk de omvang van de wereldbevolking?

"In het Westen is er een goede registratie, en zijn er goede statistische systemen om ontwikkelingen in de bevolkingsaantallen te voorspellen. In andere landen worden volkstellingen gehouden. Dat de 7 miljardste wereldburger op 31 oktober zou worden geboren, moet je met een korreltje zout nemen. Het is meer een publiciteitskwestie om echt een dag uit te roepen."

Er zijn tussen 1999 en nu 1 miljard mensen bijgekomen. In 2025 lopen er, volgens de voorspellingen van de VN, weer een miljard mensen meer op de wereld rond. Blijft de wereldbevolking zo hard doorgroeien of zit er een rem op?

"Het tempo van de groei neemt al geruime tijd af. Dat komt doordat toch ook in armere landen meer welvaart komt. En als mensen het beter hebben, nemen ze minder kinderen. Er worden nu gemiddeld 2,5 kinderen per vrouw geboren. Zestig jaar geleden was dat nog 4,8. Er zijn nu alleen heel veel mensen in de vruchtbare leeftijd, waardoor we nog wel een poosje blijven doorgroeien. Bovendien worden we steeds ouder. In de vroege jaren vijftig was de gemiddelde levensverwachting 48 jaar, nu is dat gemiddeld 68, en we gaan er vanuit dat de levensverwachting verder zal stijgen. Dat werkt ook een grote wereldbevolking in de hand."

De VN schatten dat in 2100 10 miljard mensen op aarde rondlopen, en het aantal daarbij zal blijven. Wat denkt u?

"Ik heb mijn vraagtekens bij die voorspelling. Demografen kijken liever niet verder dan een jaar of 40 vooruit omdat de onzekerheid heel groot is: een klein beetje minder groei scheelt meteen een hele klap mensen. De 9 miljard mensen die de VN voor 2050 voorspellen zullen er wel komen, maar 2100 is nog wel heel ver vooruit om een voorspelling voor te maken."

Kan de aarde die 9 miljard mensen in 2050 wel aan?

"Het zal wel moeten. Die mensen komen er, dus we hebben weinig keuze. Je moet je ook niet blindstaren op de aantallen mensen. Het is vooral het consumptiepatroon van die mensen dat bepaalt hoe groot de druk is die zij op de aarde en haar hulpbronnen leggen. Het maakt nogal wat uit of die 7 of 8 miljard hetzelfde consumptiepatroon gaan hebben als Nederlanders nu, of dat we allemaal een stapje terugdoen."

Waar zitten de grootste knelpunten?

"Voedsel zal het eerste probleem zijn. En dat is vooral een distributieprobleem, want we kunnen in principe genoeg verbouwen voor iedereen. Daarnaast lopen we tegen onze grenzen aan door de uitstoot van broeikasgassen, de uitputting van natuurlijke hulpbronnen en het vinden van alternatieven hiervoor.

Ook de verstedelijking zorgt voor problemen. Momenteel woont iets meer dan de helft van de wereldbevolking in de stad. In de komende jaren zal dat aandeel groeien. De VN schatten dat in 2045 tweederde van de mensheid in een stad zal wonen. Er zullen meer megasteden komen - steden met 15 à 20 miljoen inwoners. Die zijn lastig te beheersen. De steden in ontwikkelingslanden absorberen bovendien bijna alle bevolkingsgroei van de komende 40 jaar. Mensen proberen de armoede op het platteland te ontvluchten, maar vinden in de stad vaak nog moeilijker leefomstandigheden. Daar zitten de nieuwe stedelingen: in een sloppenwijk die niet bereikbaar is met het openbaar vervoer en zonder de mogelijkheid om hun eigen voedsel te verbouwen. De steden in ontwikkelingslanden zijn slecht voorbereid op de snelle aanwas, waardoor de kwaliteit van leven in grote steden onder druk staat. We zullen het welzijn van mensen goed in de gaten moeten houden en bedenken dat het niet om nummers gaat maar om individuen met elk hun eigen verhaal."

Is de groei van de wereldbevolking te remmen?

"Investeren in mensen is de enige manier. Dus geld beschikbaar maken voor goede gezondheidszorg, goede en betaalbare anticonceptie. Maar ook in onderwijs, want daarmee kunnen mensen zelf hun bestaan verbeteren. Het besef dat dit de manier is om de groei te remmen is intussen goed doorgedrongen in het Westen. De VN zijn de motor achter dit idee."

U schetst geen vrolijk beeld van een vollere wereld. Mogen we nog wel een feestje vieren op de 7 miljardste?

"Wat mij betreft heeft ieder mens het recht om welkom te zijn. Dit kindje heeft hopelijk ook twee heel gelukkige ouders, dus ik gun hen het feestje van harte. Voor de macrotrends is het alleen niet zo goed: hoe eerder de groei stopt, hoe beter voor de aarde."

Er is genoeg landbouwgrond om 7 miljard mensen te voeden

Met de hoeveelheid land die we nu gebruiken voor het verbouwen van voedsel, kunnen we een stuk meer mensen voeden dan we nu doen, bepleit Rik Leemans, hoogleraar milieu systeemanalyse aan de universiteit van Wageningen. "Berekeningen uit de jaren tachtig geven aan dat we met het landbouwareaal dat we nu gebruiken, 30 tot 50 miljard mensen zouden kunnen voeden. Als we ook nog minder vlees gaan eten zodat het graan naar mensen gaat in plaats van naar dieren, kunnen we nog meer mensen voeden. En dat aantal zal nog verder stijgen als het verzet tegen gemodificeerde gewassen vermindert.

Daar bovenop kan ook de productiviteit van de landbouw nog behoorlijk omhoog: "In Nederland halen we wel al 90 tot 95 procent van het potentieel. In Amerika is het maar 50 procent, onder andere omdat zij maïs omzetten in biobrandstof." In Afrika is nog veel meer winst te behalen. Daar brengt een akker gemiddeld maar 5 à 10 procent van de oogst op die het zou kunnen opbrengen, weet Leemans. Met beter water- en mestbeheer kan de opbrengst daar enorm omhoog. En als we dan ook nog eens afzien van biobrandstoffen, kunnen we met de huidige landbouwgronden heel veel mensen voeden."

Daarbij kunnen we ook direct alle dier- en plantensoorten op aarde behouden. "Daar is wel vrij veel land voor nodig", zegt Leemans. "Eigenlijk niet minder dan we nu hebben, liefst zelfs iets meer. We kunnen ook niet zonder die biodiversiteit. Een persoon gebruikt jaarlijks al zo'n 1500 soorten voor zijn voeding. Dan moet je ook denken aan de bij die de appelbloesem bestuift."

Zelfs zonder de efficiëntie van landbouw te verhogen is er veel te winnen. Leemans: "In de westerse wereld gaat zo'n 25 procent van het voedsel verloren in de productieketen, lopend van de boer via de supermarkt naar de restjes op ons bord die de prullenbak in verdwijnen. We zouden dus 25 procent meer mensen kunnen voeden, als we niks meer weg zouden gooien", zegt Leemans.

"Het knelpunt is niet de beschikbare grond. Het knelpunt zit in de politiek. Als de prioriteiten worden verlegd is het niet onmogelijk om én 7 miljard mensen te voeden én de natuur te behouden. Er moet dan geïnvesteerd worden in bijvoorbeeld Afrikaanse landen om de opbrengst van de akkers daar omhoog te brengen en de distributie van het voedsel te verbeteren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden