Welkom in het koeienparadijs

reportage | Een nieuwe, natuurlijke stal moet wei en bosrand nabootsen: zachte bodem omringd door bomen en struiken. Goed voor milieu en samenleving, de koe én de boer.

De vloer, gemaakt van een soort zeildoek, voelt aan als een stuk trilveen, zacht en een beetje wiebelig. Het golvende dak is gemaakt van grijsgroen, lichtdoorlatend materiaal, omhooggehouden door een minimale stalen constructie. Allemaal bedoeld om zo min mogelijk op te vallen in de landelijke omgeving van het Achterhoekse Groenlo. In de stal verdelen rijen bomen en struiken de ruimte. Aan de rand staat een mestrobot, de eerste ter wereld, die de uitwerpselen van de dieren opveegt en aflevert bij de biomestvergister. Welkom in de koeientuin, lijkt biologische melkveehouder Chris Bomers te denken, als hij lachend de onwennige wandelaar in zijn nieuwe stal aanschouwt.

"Een koe zal hier veel beter op lopen", zegt Bomers. "Per poot staat er een gewicht op van 200 kilo. Dan heb je goed grip op deze vloer." Er is echter geen koe te zien. Die bevinden zich nog allemaal in de traditionele betonnen ligboxenstal achter de koeientuin. "Dat komt nog, de stal is net klaar en de robot moet nog worden uitgeregeld. Hij moet bijvoorbeeld communiceren met de voerrobot. Als die de dieren naar het hek lokt met eten, dan kan de mestrobot aan de binnenkant aan het werk. Als later de koeien aan de binnenkant uitbuiken op de zachte vloer onder de bomen en struiken, kan de mestrobot de kanten onder handen nemen."

Het idee van een koeientuin is vijf jaar oud, zegt adviseur Carel de Vries. Hij is projectleider van de 'tuin' en werkt voor de Stichting Courage, die innovaties voor de melkveehouderij bedenkt. "We voelden al aankomen dat eens de melkquotering zou verdwijnen. Dan volgt geheid een schaalvergroting, maar de maatschappij stelt inmiddels wel eisen aan dierenwelzijn en landschap. Daar moet je iets mee."

Terwijl een stal altijd wordt neergezet vanuit het belang van de boer, bedrijfskundige efficiëntie, besloot de groep van De Vries een stal op te zetten vanuit de optiek van de samenleving en de koe. Wat zijn haar natuurlijke behoeften? Een bezoek aan een dierentuin gaf nadere inspiratie. De Vries: "Het idee van een stal als kijkspel is blijven hangen. Met de denkbeelden van hovenier Jan Pape dat je een soort weiland moet nabootsen met zachte ondergrond, bomen en struiken, zijn we bezig gegaan."

Waarom zou je een weiland nabootsen als er echt grasland voorhanden is? Boer Bomers: "Omdat koeien de helft van hun leven - in najaar en winter - binnen staan, is deze nepweide een prachtig idee. Ze hebben tweemaal zo veel ruimte als in een gewone stal. Zo kunnen ze ook groepen vormen. Dat is goed voor het welzijn van deze sociale dieren. De zachte vloer is goed voor poten en klauwen en het ligt lekker. De vloer is bovendien vochtdoorlatend, zodat de urine erdoor zakt en wordt opgevangen. Dat vermindert de uitstoot van ammoniak. Als de koe ligt, is er daardoor ook veel minder contact met bacteriën en daarmee minder kans op uierontstekingen."

Zuivere urine is trouwens een gewild product in de biologische glastuinbouw. De mest wordt opgeveegd door de robot en in de biovergister omgezet in biogas en een vaste fosfaatrijke reststof. Met het gas wordt elektriciteit opgewekt voor 1500 woningen. En biologische akkerbouwers willen de reststof dan weer graag hebben. Bomers: "Van hen krijg ik daar dan afgekeurde producten voor terug, bijvoorbeeld pompoenen of wortelen. Die zijn meestal nog wel geschikt als voer. Zo niet, dan gaat het de vergister in. Zo creëren we weer een kringloop."

De voordelen van de nieuwe stal moeten zich in de praktijk nog bewijzen. Daar dient het komende half jaar voor, zegt De Vries. "Dan zijn de basiszaken wel duidelijk. De kritische punten zijn de sterkte en de reinheid van de vloer. Het is wellicht nog niet honderd procent, maar we zijn er behoorlijk van overtuigd dat deze formule een nieuwe fase inluidt in de melkveehouderij. We hebben de afgelopen week ook gestaan op de EuroTier in Hannover. Dat is de grootste vakbeurs van Europa."

Innovatief

Komt de stal niet te laat nu veel boeren al bezig zijn met investeringen nu de melkquota in Europa worden losgelaten? "De bouw van de koeientuin is wat vertraagd door pech met subsidies, maar voor een mooi innovatief ontwerp als dit is altijd plaats."

De nieuwste koeienidylle is wellicht goed voor milieu en samenleving, maar de boer moet er ook van eten. Is deze innovatieve stal niet duurder dan zijn oude ligstal? "Dat komt goed", weet Bomers zeker. "Het was in het hele denkproces al een van de uitgangspunten. Anders begin ik er niet eens aan. De koeientuin bespaart me aardig wat arbeid. Ik hoef bijna niets meer zelf schoon te maken, ik heb geen strooisel nodig en deze vloer is gek genoeg ook goedkoper dan beton."

Bovendien wijst Bomers nog op het voordeel dat zijn koeien, levend in de koeientuin, langer zullen meegaan. "Zeker een jaar langer. Reken dan maar uit. Een jaar langer melk geven is 8000 liter extra tegen 50 cent de liter. Dat betekent een meeropbrengst van 4000 euro per koe. Omdat de volwassen koeien langer leven, heb ik ook minder jongvee nodig. Jongvee kost alleen maar geld. Ze leveren immers nog geen melk."

De Groenlose boer ziet de draai naar de samenleving helemaal zitten. Bomers heeft al een groepsaccommodatie op zijn erf, voor vakanties of vergaderingen. Recent heeft hij het aanpalende natuurgebied annex vakantiepark De Leemputten gekocht. "Dan leid ik de wandelaar vanaf het natuurpark door de koeientuin. Over een hangbrug boven de koeien naar die houten waranda daar", droomt hij. Als in een dierentuin? "Ja, zoiets."

Drijvende tuin

Carel de Vries is met enkele Rotterdamse partijen - onder anderen projectontwikkelaar en stadsboeren - in gesprek om een drijvende koeientuin in de Merwehaven te plaatsen. "Met zo'n veertig koeien kunnen we laten zien waar de melk vandaan komt. We gaan zuivel maken van de melk in een doorzichtig fabriekje en bezoekers kunnen dat proeven. Wellicht gaan we ook nog voer telen in de kelder van de drijvende bak. We hopen een en ander te laten zien in oktober 2016 als Rotterdam gastheer is van de World Dairy Summit."

Meer informatie over de koeientuin op www.kraanswijk.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden