Welke optie May ook kiest, de risico’s zijn groot

Premier Theresa May gisteren aan het woord in the House of Commons, voordat hij een motie van wantrouwen overleefde. Beeld AFP

‘Plan B.’ Het was de meest gebruikte term door politici en journalisten in Westminster gisteren. Maar wat is dat plan? Het lijkt erop dat zelfs May het op dit moment niet weet.

Mays regering heeft gisteravond ternauwernood een motie van wantrouwen overleefd, die was ingediend door oppositieleider Jeremy Corbyn van Labour. Met een verschil van slechts negentien stemmen verklaarde de meerderheid van het parlement dat er nog altijd vertrouwen is in het leiderschap van Theresa May. Gisteravond liet May weten dat het tijd is dat politici het eigenbelang opzij zetten en stappen zetten naar de brexit. “Het is mijn plicht dat te doen en ik ben dat ook van plan”, zei de Britse premier.

Ze kan nu verder met haar plan B voor de brexit, dat maandag klaar moet zijn. Maar alle mogelijkheden zijn risicovol. Dat, opgeteld bij de historische nederlaag van May in het Lagerhuis dinsdagavond – die veel hoger uitviel dan zelfs de grootste pessimisten hadden verwacht – zorgt voor veel naschokken. Want wat nu? Hoe denkt de premier uit deze nieuwe misère te komen?

Chaos

Haar grootste prioriteit ligt bij het voorkomen van een chaotische brexit, zonder deal. May’s oorspronkelijke hoop was om, bij een bescheiden nederlaag voor haar akkoord, terug te keren naar Brussel en daar opnieuw het gesprek aan te gaan. Stel dat er nog dertig of veertig parlementsleden overtuigd hadden moeten worden, dan was een kleine toezegging van de EU wellicht voldoende geweest om haar deal bij een tweede stemming alsnog door het Lagerhuis te krijgen. Maar de mokerslagen die ze dinsdag en woensdag te verduren kreeg lieten zien dat ze veel meer nodig heeft dan dat.

Zo zei May dat ze het gesprek aan zou gaan met haar politieke tegenstanders. In haar eigen partij, maar ook binnen de oppositie. Ze wil onderzoeken waar dan wel een meerderheid voor te vinden is.

May sprak al met de Schotse Nationale Partij, de Liberaal-Democraten en de partij Plaid Cymru uit Wales, maar ze stuitte wel op een weigering van haar aartsrivaal Jeremy Corbyn, de Labour-leider. Wat Labour betreft is het in de eerste plaats te laat om te praten. “Ik heb sinds het brexit-referendum in 2016 nog niet één keer een een-op-eengesprek met May over de brexit gehad”, zei hij woedend. Bovendien eist Corbyn tijd. Hij wil alleen praten als het doemscenario van een akkoordloze brexit van tafel gaat.  

Welke kant May ook op beweegt, er dreigt hoe dan ook gevaar. Zo zou ze kunnen kiezen voor een zachtere brexit, waarmee ze de zorgen van een aanzienlijke groep Labour-parlementsleden zou wegnemen. In de praktijk zou dat betekenen dat de Britten lid blijven van de douane-unie, waardoor de handel met de ­Europese Unie gestroomlijnd blijft en ook het probleem van de Noord-Ierse grens goeddeels is opgelost.

Revolte

Maar als May dat doet, zal er een revolte uitbreken in de brexit-vleugel in haar partij. Zo’n zestig tot tachtig conservatieve parlementsleden zouden dat nooit accepteren, omdat die in hun ogen een inkapseling in EU-regels betekent. Er werd al gedreigd met een partijscheuring. De andere optie is om toch grotendeels vast te houden aan haar huidige plan en nog maar eens te horen wat de grootste bezwaren zijn.

Het antwoord daarop weet ze al: het hoofdstuk over de Noord-Ierse grens moet worden aangepast. De zogenoemde backstop, een terugvaloptie die ervoor moet zorgen dat de grens onder alle omstandigheden openblijft, is in de ogen van veel Britse parlementsleden een soort gevangenisstraf die oneindig lang kan duren­­.

Probleem daarvan is weer dat May keer op keer uit Brussel heeft gehoord dat er geen bereidheid is om het liggende akkoord open te breken. Daarnaast zou ze zo’n enorme wijziging nooit voor komende maandag voor elkaar krijgen.

Haar laatste optie is de boel opnieuw vertragen om uiteindelijk de EU te vragen om de harde deadline van 29 maart op te schuiven. Daarmee zou ze Corbyn ter wille zijn. Andere Europese regeringsleiders zullen ermee akkoord gaan als duidelijk is waar May die extra tijd voor gaat gebruiken.

Meer lezen over het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie? Op trouw.nl/brexit verzamelen wij de beste artikelen over de brexit.

Lees ook:

May staat nog, maar vraag niet hoe

Vraag niet hoe. De Britse premier Theresa May staat nog, maar ‘wankel’ is zwak uitgedrukt. Het is eerder ‘op drijfzand’, of ‘op pure eigenwijze wilskracht’. De marge waarmee ze een motie van wantrouwen overleefde, 19 stemmen, was minimaal en het was bepaald niet haar eerste tegenslag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden