Welke maatregelen volgden op de Panama Papers?

De publicaties over de Panama Papers hadden grote impact op het debat over belastingontwijking, stelt specialist Pascal Saint-Amans van de Oeso in het interview hiernaast. Dat debat was wel al volop gaande. Welke stappen zijn het afgelopen jaar gezet?

Waar gingen de stukken over?

De artikelen van Trouw en Het Financieele Dagblad richtten zich op drie terreinen: omstreden geldstromen door Nederland, hulp van financieel specialisten en banken, en identificatie van eigenaren van bedrijven in belastingparadijzen. Zo lieten de publicaties onder meer zien hoe mogelijk corruptiegeld via Nederlandse vennootschappen richting Fifa-officials werd geleid, hoe bedrijven en rijke particulieren uit Latijns-Amerika geld wegsluizen via Nederland, en hoe mkb'ers en anderen naar belastingparadijzen uitwijken.

Worden mensen vervolgd?

De Nederlandsche Bank, de toezichthouder, meldde in januari dat tegen enkele trustkantoren aangifte is gedaan. Van minstens een van de betrokken kantoren, Infintax, is eind februari de registratie ingetrokken (al is dat vanwege beroepsmogelijkheden nog niet definitief). Er loopt nog onderzoek naar notariskantoor Ploum Lodder Princen, dat volgens deskundigen in enkele dossiers dubieuze handelingen verrichte. Of er tegen particulieren zaken lopen, bijvoorbeeld voor belastingontduiking, is onbekend.

Voor enkele individuen waren er andere gevolgen na vragen over hun betrokkenheid bij offshorebedrijven. Zo trad Bert Meerstadt in april af als commissaris bij ABN Amro en Bols, en moest Maya van der Steenhoven vorige maand haar politieke ambities opgeven als kandidaat-Kamerlid voor GroenLinks. Voormalig eurocommissaris Neelie Kroes moest zich verantwoorden voor het niet-opgeven van een bestuursfunctie bij een bedrijf op de Bahama's. Overigens zijn de eigenaren van Mossack Fonseca, het Panamese kantoor waarvan de administratie was gelekt, aangehouden vanwege betrokkenheid bij een groot corruptieschandaal.

Het is onbekend of en hoeveel extra belasting er tot nu toe is geïnd na de Panama Papers. De Belastingdienst vond 683 links met Nederland, in november was aan 148 belastingplichtigen een brief gestuurd met een verzoek om opheldering. Bovendien verhoogde staatssecretaris Wiebes naar aanleiding van de Panama Papers de boete over niet-opgegeven inkomen in box 3 van 60 procent naar 120 procent.

Komen er nieuwe regels?

Duidelijk is dat de Panama Papers het debat over belastingontwijking verder hebben aangejaagd. Zo liet directeur Frank Elderson van de Nederlandsche Bank in mei weten dat financiële instellingen niet langer moeten meewerken aan het afschermen van belastingplichtigen. Dat gebeurt bijvoorbeeld door een zogeheten nominee, een plaatsvervanger die optreedt als schijnbare eigenaar of bestuurder van een bedrijf in een belastingparadijs. Uit de Panama Papers werd duidelijk dat ABN Amro, in handen van de staat sinds de financiële crisis, die diensten nog steeds aanbiedt.

Wiebes kondigde in januari nog andere maatregelen aan. Daaronder het openbaar maken van boetes aan adviseurs of kantoren die meehelpen belastingen te ontwijken, afschaffing van de inkeerregeling (die mensen de kans biedt tegen een lagere boete hun zwarte geld alsnog op te geven), en meer middelen om advocaten of notarissen tot opening van zaken te dwingen bij hulp aan belastingplichtigen.

En de politiek?

Een parlementaire mini-enquête naar aanleiding van de Panama Papers is nog niet van de grond gekomen. De politieke partijen konden het tot nu toe niet eens worden over hoever het onderzoek zou moeten reiken, maar de bedoeling is wel dat een enquête door het net nieuwe parlement wordt gedaan. Een Panama Papers-onderzoek door het Europees Parlement is al wel begonnen.

Worden multinationals ook aangepakt?

De Panama Papers bevatten weinig gegevens over grote bedrijven, maar over hen was al een stevig debat gaande. Onder meer na onthullingen uit LuxLeaks, een eerder journalistiek onderzoek waaraan Trouw meedeed, besloot de EU sluiproutes te dichten die multinationals gebruiken om hun belastingen te drukken. Eurocommisaris Moscovici noemde dat in een interview met Trouw en het FD in december zelfs een 'belastingrevolutie'. Zo maken de lidstaten een eind aan verschillen in regels tussen EU-landen die het mogelijk maken dat multinationals nergens belasting betalen (of grote bedragen van hun winst kunnen aftrekken). Ook willen ze standaard gegevens uitwisselen over uiteindelijke eigenaren van bedrijven en is uitwisseling begonnen van afspraken (rulings) met multinationals.

En er zit nog veel meer in het vat, mede omdat in nog groter verband, de Oeso van Pascal Saint-Amans, steeds meer afspraken worden gemaakt. Niet alleen worden belastingparadijzen zelf tot openheid gedwongen, ook worden op steeds grotere schaal gegevens uitgewisseld tussen landen in de hele wereld.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden