Welke juridische wegen kunnen nu bewandeld worden?

recht | Nu steeds meer duidelijk wordt over de toedracht van de MH17-ramp rijst de vraag naar de juridische opties.

1. Internationaal Gerechtshof

Nederland zou op grond van luchtvaartverdragen een procedure tegen Rusland kunnen beginnen bij het Internationaal Gerechtshof. Dat is het belangrijkste rechtsorgaan van de VN, gevestigd in het Vredespaleis in Den Haag. De Nederlandse regering kan dan proberen te bewijzen dat Rusland verantwoordelijk was voor het afvuren van de Buk-raket, of dat Rusland tekort is geschoten in het onderzoek. Nederland en de nabestaanden zouden een veroordeling van Rusland vervolgens kunnen gebruiken als argument in andere procedures.

Maar experts zijn pessimistisch. "Ik denk dat zo'n zaak bij het Internationaal Gerechtshof heel, heel ingewikkeld zou worden", zegt Marieke de Hoon, docent internationaal recht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. "Het wordt te politiek, te lastig, vooral om rechtsmacht te krijgen."

2. Mensenrechtenhof

Nabestaanden van MH17-slachtoffers kunnen ook een klacht indienen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg. Het EHRM is een van de succesvolste vormen van internationale rechtspraak en heeft een flinke rol gespeeld bij de versterking van de rechtsstaat in relatief nieuwe lidstaten als Rusland en Oekraïne. Nabestaanden zouden kunnen klagen dat Rusland het 'recht op leven' niet heeft gerespecteerd.

Om naar het hof in Straatsburg te stappen, moeten de nabestaanden eerst alle mogelijke procedures in Rusland hebben gevoerd. Maar die eis vervalt als naar het oordeel van het EHRM de Russische procedures niet effectief of niet onpartijdig zijn. Experts zien een gang naar Straatsburg als relatief kansrijk. Al blijft de vraag of de Russen zich iets zullen aantrekken van een veroordeling.

3. Strafvervolging

Het Joint Investigation Team, dat gisteren zijn rapport presenteerde, verzamelt bewijzen voor een strafproces. Volgens de onderzoekers zijn inmiddels honderd betrokkenen geïdentificeerd. De rechercheurs doen de komende tijd nog verder onderzoek om te achterhalen wie precies wat heeft gedaan.

De grote vraag is vervolgens waar een eventueel strafproces moet plaatsvinden, voor welke rechtbank, en op grond van welk recht. Daarover zullen waarschijnlijk nog pittige onderhandelingen moeten worden gevoerd tussen de betrokken landen, net als over de uitlevering van verdachten. Rusland heeft al laten weten dat het geen onderdanen uitlevert. Toch is het volgens deskundigen belangrijk om een zo grondig mogelijk strafdossier op te bouwen. "De politieke situatie in Rusland kan veranderen", zegt De Hoon. "Misschien komt er over een tijd een nieuw regime, dat wél bereid is uit te leveren."

4. Schadevergoeding

Dan is er nog de kwestie van de schadeclaims. Volgens het zogeheten Verdrag van Montreal moet de luchtvaartmaatschappij altijd schadevergoeding betalen als passagiers omkomen of gewond raken. Die vergoeding kan oplopen tot 130.000 euro, maar moet wel per geval worden onderbouwd, en hangt af van individuele omstandigheden. Het overgrote deel van de nabestaanden sloot in juli een akkoord over schadevergoeding met Malaysia Airlines. Daarbij spraken ze geheimhouding af. Volgens experts hebben de nabestaanden misschien ook recht op schadevergoeding van de Oekraïense of de Maleisische staat. Ze zullen dan waarschijnlijk moeten aantonen dat die staten wisten, of móesten weten, dat het Oekraïense luchtruim onveilig was, en dat ze te weinig deden om daarvoor te waarschuwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden