Weblog

Welke foto plaats je bij een bericht over Marokkaanse probleemjongeren?

Een aantal van de groep van 350 Marokkaanse Nederlanders verhullen hun gezicht als ze luisteren naar het verhaal van een kampoverlevende bij hun bezoek aan Kamp Westerbork. Er is weinig bekend over de militaire rol die Marokkanen hebben gespeeld tijdens de Tweede Wereldoorlog en over hun bijdrage aan de bevrijding van Nederland. (archief, 2005)Beeld ANP

Denk aan een bericht over Marokkaanse probleemjongeren. Welke foto ziet u? Grote kans dat het iemand is die zich verbergt achter een capuchon, met of zonder bontkraag. Grote kans ook dat het bovenstaande foto is.

Historicus Martijn Kleppe die deze maand zijn boek 'Canonieke Icoonfoto's. De rol van (pers)foto's in de Nederlandse geschiedschrijving' presenteerde, vraagt zich af waarom deze foto telkens opduikt bij berichten over Marokkanen. Op de website PhotoQ geeft hij een paar treffende voorbeelden.

Maar wat zien we hier nu werkelijk? De foto is afkomstig van het ANP, die de volgende omschrijving heeft meegegeven.
"Een aantal van de groep van 350 Marokkaanse Nederlanders verhullen maandag hun gezicht als ze luisteren naar het verhaal van een kampoverlevende bij hun bezoek aan Kamp Westerbork. Er is weinig bekend over de militaire rol die Marokkanen hebben gespeeld tijdens de Tweede Wereldoorlog en over hun bijdrage aan de bevrijding van Nederland."

Westerbork, 2005, Marokkaanse jongeren die luisteren. Wat heeft dat beeld te maken met berichten als:
Burgemeester Helmond verdedigt aanpak Marokkanen
Psychische hulp Marokkaanse probleemgezinnen
Crimineeltje in databank

Niets natuurlijk. Behalve dat de jongens op de foto van Marokkaanse komaf zijn. Kleppe schrijft op PhotoQ:
"Het blijft natuurlijk speculeren maar het lijkt er sterk op dat de betrokken redacteuren een beeld in hun hoofd hebben als ze een nieuwsbericht schrijven. Vervolgens gaan ze op zoek naar een foto die voldoet aan dat beeld."

De foto ben ik op Trouw niet tegengekomen, maar grote kans dat dit beeld, of vergelijkbare foto's, ook door ons zijn gebruikt. Ik kan niet voor elke redacteur spreken, maar het is niet zo dat de foto al in je hoofd zit op het moment van schrijven. Pas nadat de laatste punt is gezet, tik je in de beeldbank van bijvoorbeeld ANP een aantal trefwoorden in en kijkt of er een aansprekend beeld verschijnt. De capuchon voldoet daarbij uitstekend omdat het een iconisch en anoniem beeld is; de persoon onder de capuchon blijft uit beeld, wat wel zo prettig is voor de betrokkene.

"Maar van journalisten mag je verwachten dat ze zich zo veel mogelijk afvragen waar ze naar kijken of op zijn minst een bijschrift bij een foto plaatsen dat uitlegt wat er op de foto staat. Wanneer dat gedaan was, had niemand ooit deze foto geplaatst en was dergelijk pijnlijk beeldmisbruik eenvoudig voorkomen", schrijft Kleppe, die volkomen gelijk heeft als het over het fotobijschrift gaat. Maar of die foto mét bijschrift nooit door iemand geplaatst zou zijn, daar ben ik heel wat minder zeker van.

Toch is de foto waar Kleppe over spreekt ongeschikt. Het beeld heeft niet direct iets te maken met allochtone problemenjongeren, al was er een kleine groep jongens dat zich in Westerbork niet wist te gedragen. Om dat nu direct tot illustratie van 'het Marokannenprobleem' te bestempelen gaat wat ver. Bij een bezoek dat ik twee jaar terug bracht aan Kamp Vught, had iemand van een groep middelbare scholieren tegen de muren van een gevangeniscel geplast. Een Noord-Afrikaans uiterlijk kon ik in die groep niet ontdekken.

Daarnaast is er een persoon die niets met Marokkanenproblematiek van doen heeft, herkenbaar in beeld. De twee andere jongens die in hun jas duiken, doen dat als reactie op de fotograaf.

In de dagelijkse praktijk blijkt het enorm lastig een algemeen beeld te vinden over allochtonenproblematiek. Veel materiaal is er al niet, en als er een beeld is, dan staat daar meestal een bewindspersoon naast die op bezoek is bij een of ander project. Dát, en de wens iemand onherkenbaar in beeld te brengen, maakt van een anonieme capuchon zo'n welkom en veelgebruikt beeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden