Welke dieren vreten de weidevogels op?

Het gaat niet goed met de weidevogel en dat is niet alleen de schuld van de mens. Veel eieren worden opgegeten door andere dieren. Veldonderzoek moet uitwijzen wie de rovers, de predators, precies zijn.

Hans Schmit

OOSTZAAN - In de meeste open weidegebieden, het bolwerk van de weidevogels, worden niet meer legsels opgegeten dan gemiddeld elders. Een aantal gebieden vormt een uitzondering: in delen van Friesland, Noordwest-

Overijssel, Eemland (Utrecht) en Waterland (Noord-Holland) vallen de laatste jaren meer legsels ten prooi aan roofdieren dan het landelijk gemiddelde. De weidevogels in het halfopen landschap in het oosten (Overijssel, Drenthe, Gelderland) hebben er het onder meest te lijden: daar worden gemiddeld twee keer zoveel nesten leeggeroofd als elders.

Dit blijkt uit de eerste predatiekaart, opgesteld door Sovon Vogelonderzoek Nederland, Alterra en Landschapsbeheer Nederland. De kaart is gebaseerd op gegevens over ruim 90000 legsels van weidevogels die vrijwilligers en boeren in 2000 hebben verzameld. Die legsels bevonden zich hoofdzakelijk in agrarisch gebied; reservaten zijn buiten beschouwing gelaten.

Het blijkt dat gemiddeld iets meer dan de helft van de legsels uitkomt. Een kwart wordt opgegeten door vossen, kraaien, ratten, bunzings en hermelijnen. Bijna tien procent verdwijnt door agrarische activiteiten: de nesten of jongen sneuvelen tijdens het maaien of worden vertrapt door het vee. Waar nesten niet worden beschermd, zijn de verliezen door maaien en beweiden groter: daar komt slechts 40 procent van de legsels uit.

De predatiekaart is onderdeel van een vijfjarig onderzoek naar weidevogels dat dit voorjaar is begonnen en wordt gedaan door Sovon Vogelonderzoek Nederland en Alterra. Het aantal weidevogels loopt al jaren achteruit. Vooral de grutto, het symbool van de Hollandse weidevogels, staat er slecht voor. Van alle grutto's broedt meer dan de helft in Nederland, maar het aantal broedparen is de afgelopen tien jaar gehalveerd tot 45000.

Dat leidt vaak tot discussies, waarbij vos en kraai het moeten ontgelden. Onderzoeker Wolf Teunissen van Sovon: ,,Op avonden met vrijwillige weidevogelbeschermers en boeren gaat het een kwartiertje over de grutto; daarna over vossen en kraaien. De indruk bestaat dat dan veel indianenverhalen worden verteld. Het veldonderzoek moet antwoord geven op vragen over de mate waarin predatie plaatsvindt, wie de daders zijn en hoe predatie zich verhoudt tot andere oorzaken van de achteruitgang. Of predatie de druppel is.''

Het onderzoek wordt gehouden in 15 gebieden (waarvan drie reservaten) waar drie jaar de legsels worden gemarkeerd en in de gaten gehouden. Een hulpmiddel, vertelt Teunissen in het Oostzanerveld in Waterland, een van de betere gruttogebieden in Nederland, is een satéstokje met een temperatuursensor dat in het nest wordt geplaatst. Met zestig stokjes kunnen per seizoen 200 nesten worden gevolgd.

Teunissen: ,,Wanneer het nest wordt leeggehaald, daalt de temperatuur sterk. Als die daling 'snachts is is het niet zo waarschijnlijk dat een vogel de dader is, want die jagen 's nachts niet. En wanneer de temperatuurval overdag is is het waarschijnlijk geen zoogdier. Toch moet je voorzichtig zijn met het aanwijzen van een dader. Want een kraai zie je direct, maar een rat niet zo snel. Bovendien kunnen de daders uit een onverwachte hoek komen: op de Hebriden bleken veel nesten door egels te worden leeggehaald.''

Ecoloog André Smits van Staatsbosbeheer wijst erop dat meer factoren een rol spelen bij de achteruitgang van weidevogels: ,,Wij zullen iets moeten doen aan de omvang van de gebieden: het is hier nu een lappendeken. Daarnaast moeten de gebieden natter worden, moeten de veldwerkzaamheden beter op de vogels worden afgestemd en moet de bodemkwaliteit verbeteren. Verder weten we niet wat buiten ons gezichtsveld gebeurt, tijdens de trek, in de overwinteringsgebieden. En dan heb je nog het 'probleem van de vos'. Voor mij mag het afschot zo minimaal mogelijk blijven.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden