Welke code zou jij willen kraken?

Daan van Eijk Beeld Maartje Geels

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en theatermaker. Daan is natuurkundige aan de University of Wisconsin in Madison, VS. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Dag Jan,

Als kind las ik een boek over de ontcijfering van hiërogliefen en toen besloot ik dat ik ooit de Steen van Rosetta in het echt wilde zien. Drie weken geleden lukte me dat, in het British Museum in Londen. De Steen van Rosetta is een granieten steen met inscripties die in 1799 door een Franse soldaat gevonden is in (jawel) Rosetta, Egypte. In 1801 versloegen de Britten daar de Fransen, waarbij de steen werd geconfisqueerd en naar Londen vervoerd. En daar is de steen nu dus nog steeds. Bizar natuurlijk, want het lijkt mij dat de steen aan Egypte toebehoort, maar goed.

De steen is zo bijzonder omdat er inscripties op staan in drie talen: Grieks, Demotisch en hiërogliefen. Direct bij de ontdekking van de steen realiseerde men zich het belang ervan, want het Grieks was bekend, maar zowel het Demotisch als het hiërogliefenschrift was toentertijd nog niet ontcijferd. En de steen is natuurlijk de sleutel. Tenminste, als de boodschap in de drie talen hetzelfde is. En dat blijkt inderdaad zo te zijn: het is een decreet van koning Ptolemaeus V uit 196 voor Christus.

De uiteindelijke ontcijfering van het hiërogliefenschrift is een voorbeeld van wat in de cryptografie een known plaintext attack heet. In de originele tekst (de Griekse in dit geval) staat het sleutelwoord 'Ptolemaeus', en vervolgens kun je gaan gokken waar dat zelfde woord staat in de versleutelde tekst (hier het Demotisch en de hiërogliefen). Als je dat eenmaal gevonden hebt, heb je een voet tussen de deur en kun je verder puzzelen.

Er zijn nog veel andere onontcijferde talen in de wereld, zoals het Rongorongo van Paaseiland, of het prachtige en mysterieuze Voynichmanuscript uit de vijftiende eeuw.

Nu zag ik je afgelopen week op televisie bij 'De Wereld Draait Door' in een item over de AIVD-Kerstpuzzel. Dus ik dacht: waarom stopt de AIVD niet eens onverwacht een vraag over zo'n onontcijferde taal in zijn puzzel? Met alle denkkracht van de Nederlandse Kerstpuzzelaars moeten we dan toch iets verder komen? En wat is jouw persoonlijke favoriet, welke code zou jij nog wel eens willen kraken?

Lees het antwoord van Jan onder de afbeelding

Jan Beuving Beeld Maartje Geels

Ha Daan...,

Wat prachtig om een voornemen dat je als kind al gemaakt hebt, 25 jaar later uit te voeren. Ik zou bijna 'wat ging er door je heen?' willen zeggen, maar jij stelt hier de vragen deze week.

Het is een uitstekend idee om volgend jaar in de AIVD-kerstpuzzel stiekem naar een onopgeloste code te vragen. (Voor de lezers die hem niet kennen: die kerstpuzzel, samengesteld door de AIVD, bestaat uit 42 vragen waarin alle informatie op steeds verschillende manieren is versleuteld. Van simpele alfabetcodering tot opgaves waarin je drie keer alles moet omgooien voor er iets leesbaars of begrijpelijks staat. De opgaven zijn te vinden op www.aivd.nl/kerstpuzzel.)

Ik moet wel een kanttekening maken: het Rongorongo en dat Voynichmanuscript zijn zo beroemd dat de puzzelaars ze gelijk zullen herkennen. En mij zinkt dan toch al snel de moed in de schoenen. Want er is al zoveel onderzoek naar gedaan, dat ik denk: 'ik heb vast niets meer toe te voegen. Hoe kan ik op mijn zolderkamer iets bedenken wat nog niet eerder is bedacht?'

Dat is ook de reden dat ik heel erg houd van die kerstpuzzel, omdat dat nieuw bedachte codes zijn. Daar kun je het verschil nog maken - of althans: daar geloof ik er nog in. Die oude codes kan ik ademloos bekijken, maar ze benemen me ook de adem op een andere manier: ze werken verstikkend. Een favoriet heb ik dan ook niet.

Zo'n steen van Rosetta stemt me trouwens wel hoopvol. We kennen hem namelijk nog maar zo kort. Eeuwenlang lag hij in het donker. Het kan haast niet anders, of er zijn nog meer stenen van Rosetta te vinden. (Hoewel die dan natuurlijk anders zullen heten, want de omgeving van de vindplaats in Egypte is vast helemaal uitgekamd.)

Ik heb goede hoop dat de steen van Rosetta slechts een splinter is van de rotsen met openbaringen die nog op ons wachten. Al weten we nog zo veel: het meeste is nog onontdekt in onze wereld. Het geloof in die oneindigheid van de dingen houdt de wetenschap gaande.

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en speelt vanaf september zijn nieuwe theaterprogramma 'Raaklijn'. Daan is natuurkundige en werkt bij Nikhof, het instituut voor subatomaire fysica. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden