'Welk signaal gaat er nog van herdenking op 4 mei uit?'

Veralgemenisering nationale herdenking is Auschwitz Comité doorn in oog

Het is de voorlopige kroon op het werk van het Nederlands Auschwitz Comité: erkenning en extra steun van de overheid voor de Holocaust-/Auschwitz-herdenking. Daarmee komt de herdenking (elk jaar op de laatste zondag van januari) op gelijke voet te staan met de herdenking van de capitulatie van Japan op 15 augustus. De status van nationale herdenking blijft voorbehouden aan 4 mei. In heel Nederland wordt dan twee minuten stilte gehouden voor 'allen - burgers en militairen - die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties'.

Juist deze formulering is het Nederlands Auschwitz Comité een doorn in het oog. "Er vindt rond de herdenking op 4 mei zo'n veralgemenisering plaats. De herdenking is in de loop der jaren steeds verder verbreed", zegt voorzitter Jacques Grishaver. "Nu worden ook de slachtoffers van ná de Tweede Wereldoorlog herdacht. Welk signaal gaat er nog van deze herdenking uit? Bijna de helft van de Nederlandse slachtoffers in de Tweede Wereldoorlog waren Joden die vermoord zijn omdat ze Joden waren."

De Auschwitz-herdenking is uitgegroeid tot herdenking van 'alle slachtoffers in alle concentratie- en vernietigingskampen' en zou daarom een 'nationale status' moeten krijgen, bepleitte het comité. Dat viel niet overal even goed. Voorzitter Dik de Boef van het Centraal orgaan voormalig verzet en slachtoffers (COVVS) liet weten 'faliekant' tegen te zijn. "Dan breng je een scheiding aan in de geschiedenis van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Een ingrijpend onderdeel van de oorlog wordt, hoewel het deel uitmaakt van het gehele verhaal, toch apart gezet."

Het is precies deze 'hiërarchie van leed en slachtofferschap' waar staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten (VWS) beducht voor is. In haar brief aan de Tweede Kamer noemt ze dat 'een ongewenste situatie die de persoonlijke ervaring, de verscheidenheid en de verschillen miskent'. In de decennia na de Tweede Wereldoorlog zijn soms hoog oplopende emotionele debatten gevoerd over welke groepen op welke manier moesten worden herdacht. Pas in de jaren zestig kwam er grotere aandacht voor de Jodenvervolging, die zo'n 102.000 Nederlanders niet overleefden.

Het verkrijgen van de nationale status was voor het Auschwitz Comité geen doel op zich, maar een middel om de herdenking in de aandacht te houden en voor de toekomst veilig te stellen. De zorg van het volledig uit vrijwilligers bestaande comité voor het waarborgen van de herdenking heeft Veldhuijzen van Zanten nu gehonoreerd. Ze stelt extra geld beschikbaar voor het programma in de week van de internationale Holocaust Memorial Day, ondersteuning door het Nationaal Comité 4 en 5 mei en het meer betrekken van jongeren bij het herdenken van de oorlog. Zo schept de overheid volgens haar voorwaarden voor het herdenken ('en daarmee het inlossen van onze ereschuld naar alle oorlogsgetroffenen'). De invulling van het herdenken blijft volgens Nederlandse traditie vooral een kwestie van particulier initiatief.

Holocaust Memorial Day
Sinds 1957 wordt in Amsterdam elk jaar op de laatste zondag van januari de Auschwitz-herdenking gehouden. In de concentratiekampen bij de Poolse plaats Oswiecim zijn in totaal 1,1 miljoen mensen vermoord. Auschwitz, op 27 januari 1945 door Russische troepen bevrijd, is het icoon geworden van alle concentratie- en vernietigingskampen in de Tweede Wereldoorlog. In 2005 hebben de Verenigde Naties 27 januari uitgeroepen tot International Holocaust Memorial Day. Sindsdien heet de herdenking in Amsterdam de Auschwitz Herdenking/Holocaust Memorial Day.

In de aanloop naar Holocaust Memorial Day vindt een groot aantal activiteiten plaats, zoals lezingen op scholen en universiteiten, de 'opening' van het Westerbork-pad van de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam naar het doorgangskamp Westerbork en vrijdag de Nooit Meer Auschwitz-lezing door de Amerikaanse historicus Christopher Browning. Een samenvatting van deze lezing is komende zaterdag te lezen in de

Trouw

-bijlage Letter & Geest.

Meer informatie op www.holocaust-memorial-day.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden