Weldadige beknoptheid siert Verbey's 'Produkt'

UTRECHT - Sinds de eerste Nederlandse Muziekdagen in Muziekcentrum Vredenburg in 1989 werden gehouden, is de belangsteling voor de manifestatie aanzienlijk toegenomen.

Behalve het jongere publiek dat doorgaans de hedendaagse muziek bezoekt, waren er zaterdagavond tijdens het hoofdprogramma opmerkelijk veel liefhebbers van oudere generatie aanwezig; bij het concert van vrijdagavond zat het zelfs 'bomvol'. Dat was zeker ook te danken aan de combinatie met de serie Het Nederlandse Pianoconcert die Vredenburg dit seizoen aanbiedt.

Op het programma stonden Willem Pijpers Pianoconcert uit 1927, en diens Derde Symfonie uit 1928. Die werden destijds tot de meest geavanceerde 'moeilijke' muziek gerekend. Nu zijn het door de strak gekanaliseerde bewogenheid (symfonie) en de snel wisselende stemmingen van felheid en tederheid (pianoconcert) direct aansprekende muzieken. Het succes van het pianoconcert was nu zonder twijfel mede te danken aan Ronald Brautigams meeslepende vertolking in hechte samenwerking met het Radio Symfonie Orkest onder Jac van Steen.

Zaterdagavond moesten de liefhebbers een lange zit overhebben voor de nieuwe muziek want de negen composities vergden bijna vier uur concerttijd (met twee pauzes). Ik moest de première missen van het als laatste uitgevoerde 'Dipl'Ereoo' van Cornelis de Bondt, net al vele anderen.

Misschien zullen Rob Zuidams 'Trance Formations' (1991) en 'Trance Position' (première) over een jaar of zestig door een groot publiek net zo worden gewaardeerd als nu werk van Willem Pijper. 'Trance Formations' moet je volgens Zuidam 'analytisch kunnen luisteren', wat mij bij dit bijzonder chaotisch klinkende werk niet lukte. Bij 'Trance Position' vormde voor mij de onderliggende pathetiek in de geest van Skrjabin een beletsel.

Hoewel Theo Verbey (1959) voor bepaalde structuren gebruik maakt van de wiskundige 'fractal theorie' (wat dat ook mag zijn), is zijn muziek altijd merkbaar 'met het oor' gecomponeerd. Dit in combinatie met een feilloos gevoel voor welluidende instrumentatie, worden zijn recente werken gekenmerkt door een heel eigen geluid. Zijn 'Produkt' (1992) dat zaterdagavond voor het eerst in Nederland werd uitgevoerd door het Asko Ensemble onder Oliver Knussen, is daarvan weer een overtuigend voorbeeld. De weldadige beknoptheid, met fraai in het geheel opgenomen soli voor de houtblazers werd kennelijk ook door het publiek op waarde geschat en met ovationeel applaus beloond.

Zo zal het Nieuw Ensemble (dat daarna het podium vulde) er geen spijt van hebben dat het een compositie-opdracht gaf aan Andries van Rossem (1957) waaruit diens 'Walthamstow' ontstond. Tijdens de première zaterdag, bleek het een bijzonder aantrekkelijk werk te zijn waarin de pianopartij (het is eigenlijk een mini-pianoconcert) doorlopend spel-impulsen aan het ensemble geeft. Het thema dat Van Rossem aan de piano toebedacht, deed mij sterk denken aan het begin van Ravels 'Tombeau de Couperin'.

Ook Van Rossem legde een te waarderen beknoptheid (tien minuten) aan de dag, een voorbeeld van creatieve discipline, oftewel 'op het juiste moment de eindstreep zetten'. Onder Ed Spanjaard, met John Snijders aan de piano, gaf het ensemble er een voorbeeldige vertolking van.

Een bijna ouderwets verhalend symfonisch gedicht vond ik 'De Overtocht' dat Otto Ketting in 1992 voor het Nieuw Ensemble componeerdee, met in gedachten het gelijknamige gedicht van Marsman. Daarin vaart een eenzame zware boot 'door een duisternis, woest en groot'. Een doorgaande donkere ondertoon suggereert de langzaam voortgaande beweging; je kunt er alles bij denken wat met een overtocht op zee te maken heeft, tot en met de rustige voldaanheid als de thuishaven is bereikt. Een beeldende compositie waaraan elk geforceerd modernisme vreemd is en die daardoor óók in de Muziekdagen als bijzonder voorbeeld van eigentijds componeren in Nederland past.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden