Wel mis je het oogcontact met de rebbe

NEW YORK - De harde wind werpt tientallen briefjes uit de grote bak voor de twee grafstenen. Maar die raakt daardoor nauwelijks leger. Honderden boodschappen komen er dagelijks in terecht. Van joden en niet-joden overal ter wereld, die Rabbi Menachem Mendel Schneerson nog steeds bestoken met vragen en verzoeken. Ook al is hij dan vorig jaar op 12 juni overleden.

JANET VAN DIJK

De 92 jaar geworden leider van de Lubavitchers ligt begraven naast zijn schoonvader, die de zesde rabbi was van deze orthodoxe joodse groepering. Het granieten mausoleum op de begraafplaats Montefiore in New York is een ware bedevaartplaats geworden. Gemiddeld komen er per dag 200 mensen naar de rustige enclave Cambria Heights in de wijk Queens. Op zondag is het nog veel drukker.

De bezoekers komen er om zegeningen te ontvangen, spiritueel krachtiger te worden, betere mensen te worden, vertelt Abba Ref-son. De voormalige student van Schneerson beheert het huis bij de begraafplaats dat de Lubavitchers enkele maanden geleden kochten, betaald door een miljonair die in Australië enkele goudmijnen bezit. Binnen kunnen de mensen vragen stellen, bidden, video's van de leider bekijken, koffie drinken.

Rachel Chitrik kijkt met een bekertje koffie in haar hand en een paar van haar acht kinderen naar videobeelden van de 'Rebbe' die haar en haar man achttien jaar geleden naar Israël stuurde om daar een kostschool voor meisjes op te zetten. Het is de eerste keer dat zij het graf bezoekt. “Het is erg moeilijk voor mij om hier vandaag te zijn”, zegt ze, terwijl ze met moeite haar tranen kan bedwingen. “Dit bezoek haalt mijn diepste gevoelens naar boven.”

Energie

De avond daarvoor is de familie Chitrik in de Verenigde Staten aangekomen. De eerste rit ging de volgende dag naar de begraafplaats “om onze leider, onze leraar te bezoeken”. “Hier voelen we zijn aanwezigheid en daar putten wij kracht uit”, zegt de Israëlische Amerikaan. “Maar ik mis het oogcontact, de woorden van moed die hij voor ons had. . . wat hij zei gaf ons zoveel energie”, zegt zijn vrouw Rachel.

Menachem Schneerson werd geboren in de Oekraïne en emigreerde in 1941 naar de Verenigde Staten. Tien jaar later volgde hij zijn schoonvader op. Anders dan zijn voorgangers richtte Schneerson zich behalve op zijn eigen groepering ook op de rest van de wereld. Hij zorgde ervoor dat de boodschap van de Lubavitchers vele joden in Amerika, Israël maar ook in andere landen bereikte. Hij riep hen op terug te keren tot de oude beleving van het joodse geloof en veranderde de Chabad Lubavitch van een wat obscure joodse sekte in een belangrijke organisatie binnen het jodendom. In de Verenigde Staten wonen 200 000 Lubavitchers, totaal zijn er bijna een miljoen op de wereld.

Uren in de rij

De zevende rabbi was een leider met charisma. Tijdens zijn leven hield hij wekelijkse sessies in het hoofdkwartier van de organisatie in Brooklyn. Veel mensen stonden zonder problemen uren in de rij om de rebbe even te spreken, een zegening van hem te ontvangen. Het dollarbiljet dat hij hen gaf moesten zij op hun beurt schenken aan een goed doel. Zijn volgelingen namen zijn adviezen zeer ter harte. Zij gingen als hij zei dat hen een belangrijke taak in het buitenland wachtte, zij trouwden pas als de rebbe het huwelijk had goedgekeurd.

Joden geloven dat de ziel van een overleden persoon zweeft boven zijn graf. Maar hier is meer aan de hand, menen de Lubavitchers. Mendel, een 22-jarige jood die zijn achternaam niet wil noemen, vergelijkt de rebbe met de profeet Elia. “Over hem staat immers ook niet geschreven dat hij dood ging.”

Mendel woont in Frankrijk waar hij studenten begeleidt. Hij is een van de 3000 'ambassadeurs' die overal ter wereld de taak proberen uit te voeren die zij van Schneerson kregen. Sinds het aantreden van de zevende rabbi hebben de Lubavitchers 2000 instituten opgezet.

“Ik voel de rebbe het dichtst bij mij wanneer ik doe wat hij wil dat ik doe. Maar hier ben ik lichamelijk dichter bij hem. Het is voor mij moeilijk om hier te zijn. Het is zeer intens, en verdrietig. Maar toch geeft het me veel moed”, aldus Mendel, die bij het graf een kort gebed heeft geschreven. Daarmee treedt hij ook in de voetsporen van de leider, die zelf gewoonlijk zo'n drie keer in de week het graf van zijn schoonvader bezocht. Hij bracht er vele uren biddend door.

Zijn baard en zijn donkere pak en zijn zwarte hoed maken Abba Refson een stuk ouder dan hij werkelijk is. De draagbare telefoon die om de vijf minuten gaat, lijkt eigenlijk te modern voor de 23-jarige beheerder. Achter een scherm in zijn sober ingerichte kantoortje staan twee faxen naast elkaar. In een half uurtje tijd is er weer een hele stapel nieuwe brieven binnengekomen.

Abba Refson leest ze en brengt ze met de telefonische boodschappen die hij zelf noteert een paar keer per dag naar het graf. De briefjes met allerlei soorten vragen (“Ik kan er niets over zeggen, want ze zijn vertrouwelijk”) worden vóór sabbat weggehaald en verbrand.

Maar nu wil Refson niet mee tot het graf. De bezoeken zijn hem te aangrijpend. In het mausoleum met het open dak staan twee mannen uit de Torah te lezen en te bidden. Een vrouw steekt buiten de tombe een kaars aan.

Vorige rabbijnen werden altijd opgevolgd door hun zoon of schoonzoon, maar de Schneersons hadden geen kinderen. Toen de oude leider vorig jaar maart een beroerte kreeg en wekenlang op sterven lag, hoopten zijn volgelingen op een wonder. Zij konden zich een leven zonder hem niet voorstellen. Sommigen zagen hem zelfs als de Messias.

Maar de rabbi stierf wel. “Ik voelde me verpletterd. De rebbe was mijn leven. We dachten allemaal: Wat nu? Maar toen ik hier kwam, was het alsof hij me vasthield, alsof hij mij nieuwe energie gaf. Ik dacht dat ik misschien de enige was die dit ervoer, maar dat blijkt niet zo te zijn. En daar zijn we blij door verrast”, aldus Abba Refson.

Nieuwe leider

De discussies over de nieuwe leider van de ruim 200 jaar geleden in het Russische plaatsje Lubavitch opgerichte beweging zijn verstomd. Refson verwacht niet dat er een opvolger komt. “Het is niet zomaar een rabbi. De rebbe is de rebbe. Die wordt niet gekozen, die is er gewoon. En hij is er nog steeds. Wat nu gebeurt is erg imponerend. Het is voor iemand anders moeilijk deze taak over te nemen. We hebben eigenlijk ook geen nieuwe rebbe nodig. Hij heeft ons zoveel geschriften nagelaten, ik heb er zelf nog maar een fractie van bestudeerd. Bovendien zetten overal ter wereld zijn ambassadeurs zijn werk voort. En mensen kunnen hier komen voor de zegeningen en de spiritualiteit.”

Het huis van de Ohel Chabad Lubavitch past precies bij de andere woningen in Cambria Heights, dat op een doordeweekse middag een uitgestorven aanblik biedt. In de keurige tuintjes staan houten kippen of stenen eenden. Het bord met de Hebreeuwse letters valt op in de rustige woonwijk, met een overwegend zwarte bevolking.

Deze mensen wisten niet wat ze overkwam, toen er vanaf juni ineens auto's en gele bussen vol joden, de mannen in donkere pakken, met hoeden en baarden, de vrouwen in lange jurken, in Cambria Heights neerstreken. De bezoekersstroom droogde niet op maar het kan de mensen niet schelen. “Ze waren in het begin bang voor het onbekende. Maar nu ze weten wie wij zijn en dat we geen horens hebben zijn ze erg amicaal en aardig”, aldus Refson, die in Brooklyn woont maar soms ook in het huis bij het kerkhof blijft slapen. Er zijn dagen dat de eerste bezoekers al om zes uur voor de deur staan en de laatsten pas na middernacht komen. “Eigenlijk is de rebbe nu toegankelijker dan toen hij nog leefde.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden