Wel een orgel, geen organist

In de zomer, als de zon de koude kerkgebouwen verwarmt, breekt het seizoen van de orgelconcerten aan. In een korte serie over bijzondere orgels en de verhalen erachter aflevering 3: het orgel in de Sint Martinuskerk in Gronsveld.

door Sandra Kooke

Bovenop staan twee engelen. Daarnaast twee leeuwen, die het wapen dragen van het huis van de kasteelheer en zijn bruid. De zwaar versierde donkergroene kast en zilverkleurige pijpen van het orgel vormen het pronkstuk van de Sint Martinuskerk te Gronsveld. Vanwege de mooie kast is het erkend als Europees cultuurmonument.

Het orgel is een van de vroegste voorbeelden van een orgel in een Limburgse katholieke dorpskerk. Toen de heer van Gronsveld - Jan Frans van Bronckhorst-Batenburg-Eberstein - in 1711 in het huwelijk zou treden met Maria Anna van Törring-Jettenbach verlangde hij een mooie ambiance voor de plechtigheid. Daarom liet hij de plaatselijke vervallen kerk opknappen en liet er zelfs een orgel in bouwen. Voor het huwelijk kwam kennelijk speciaal een organist over, want een eigen organist had het kerkje niet, constateerde de kerkvisitatiecommissie een jaar later. Wanneer die er is gekomen -waarschijnlijk de koster of een plaatselijke schoolmeester, anders was het veel te duur- is een van de vele feitjes die de organist Gerard Quaedvlieg probeert op te sporen. Quaedvlieg, die veertig jaar bij de provincie Limburg werkte als beleidsadviseur op het gebied van Monumentenzorg, heeft in meer dan veertig jaar een omvangrijk archief over Limburgse orgels opgesteld. Nu hij ouder wordt, heeft hij besloten het archief over te dragen aan de Stadsbibliotheek van Maastricht, die het digitaal op zal slaan. Zo is zijn levenswerk veilig gesteld. Maar Quaedvlieg blijft speuren naar historische wetenswaardigheden over orgels.

Het orgel in Gronsveld is een van zijn favoriete orgels, omdat de hele Limburgse orgelgeschiedenis erin terug te vinden is. Quaedvlieg: ,,Orgels zijn pas betrekkelijk laat in katholieke dorpskerken geplaatst, omdat daar in tegenstelling tot in protestantse kerken geen orgel nodig was om de gemeentezang te begeleiden. Die was er namelijk niet. De orgels die er zijn, zijn bedoeld voor het opluisteren van de dienst. De klank is daarom lichter en transparanter dan die van noordelijker orgels.''

Het orgel is gebouwd door de befaamde Franse orgelbouwer Philippe le Picard, die zich rond 1700 in Luik vestigde en grote orgels in onder andere Tongeren en Luik bouwde. Het orgel is uitstekend geschikt voor Franse orgelmuziek, bijvoorbeeld van Couperin. Nog een reden waarom Quaedvlieg een zwak heeft voor dit orgel. Quaedvlieg: ,,Het heeft prachtige, kleurige registerstemmen, die te kunstig zijn voor begeleiding van de samenzang. Het heeft ook geen aparte pedaalstemmen. In de negentiende eeuw is het orgel twee- of driemaal grondig verbouwd zodat het toch sterk genoeg werd voor de begeleiding van samenzang. Maar in 1974, toen het in slechte staat verkeerde, is het gelukkig in zijn oude glorie hersteld.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden