Weinig kansen in Brussel

BRUSSEL - Wie zit er in Brussel te wachten op een (ex-)premier? Als Wim Kok op 1 januari 2005 voorzitter wil worden van de Europese Commissie is hij 66 jaar. Te oud wellicht voor de commissie waar na de weinig inspirerende Italiaanse professor Romano Prodi juist behoefte bestaat aan een dynamische, jonge, woordkunstenaar.

,,Misschien kan hij voorzitter worden van de conventie'', wordt gesuggereerd in kringen van Nederlandse europarlementariërs. De conventie of convent is een vergadering van leden van nationale parlementen, regeringen, europarlementariërs, sociale partners en maatschappelijke organisaties die zich gaan bezinnen op de toekomst van Europa.

Uit dat gezelschap moet uiteindelijk een tekst rollen die wordt gebruikt bij de onderhandelingen over een nieuw verdrag in 2003 of 2004. Het gaat om een tijdelijke baan, waar voor een politiek zwaargewicht als Kok niet veel eer mee valt te behalen. De vroegere Duitse president Roman Herzog was voorzitter van een soortgelijk forum, dat vorig jaar de tekst opstelde van het Europese handvest.

Misschien toch de Navo? Eind 2003 loopt de termijn van George Robertson af als secretaris-generaal. De politieke baas van het bondgenootschap moet op z'n minst enige affiniteit hebben met defensiezaken. Maar heeft Wim Kok dat wel? Toen Navo-bommenwerpers in 1999 Servische stellingen in Kosovo begonnen te bombarderen -tijdens een belangrijke EU-top in Berlijn- bleek Kok niet eens op de hoogte te zijn en reageerde hij uiterst onhandig.

Alles goed beschouwd zijn de kansen van Kok op een Europese topfunctie verkeken. De Telegraaf kopte in december 1998 in kapitale letters nog: 'Kok naar Brussel'. De Nederlandse pers keek een beetjemeesmuilend naar de toenmalige Brusselse correspondent van deze krant, die de primeur vast weer uit zijn duim zou hebben gezogen. Maar wat opviel was dat Kok op de Europese top in Wenen, waar die zaterdag het Telegraaf-stuk circuleerde, niet eens zo geirriteerd had gereageerd als anders op nieuws dat hem onwelgevallig was. Dat hij tot de kandidaten werd gerekend -zelfs al was dat niet zo- om Jacques Santer te vervangen aan het hoofd van de commissie streelde zijn ijdelheid.

Pas vorig jaar gaf Kok in een radio-interview openlijk toe dat hij zijn kandidatuur voor Brussel heel serieus had overwogen. Tegenover de buitenwereld hield hij de schijn hoog dat hij niet halverwege zijn tweede termijn zo maar kon opstappen, dat zou neerkomen op kiezersbedrog. Maar volgens de toenmalige Belgische eurocommissaris Karel van Miert was Kok wel de topfavoriet. De coup mislukte omdat Frankrijk dwars lag. Het werd Prodi.

Achteraf heeft Prodi zijn hoge verwachtingen niet waargemaakt. Hij is een marionet die machteloos spartelt, voortdurend de loef wordt afgestoken door de lidstaten en door de Europese regeringsleiders niet als hun gelijke wordt beschouwd.

Sommige europarlementariërs hopen nog steeds dat Prodi voortijdig vertrekt. Kok, zeggen zij, zou met zijn staat van dienst en netwerk probleemloos in Prodi's plaats kunnen komen. Maar ook al heeft de premier een goede naam en staat Nederland als EU-lid goed aangeschreven, bij benoemingen in Europa is niets zeker. Topfuncties worden verdeeld bij de gratie van grote landen die zelf hun mannetjes hebben, verkiezingen of andere belangen.

In 2004 zijn er weer Europese verkiezingen. Tegen die tijd zal over de opvolging van Prodi worden gesproken. De benoeming van de nieuwe commissievoorzitter hoeft, na het verdrag van Nice, niet langer met unanimiteit van stemmen te gebeuren. Een meerderheid volstaat.

Een aantal landen wil dat de voorzitter in de toekomst rechtstreeks door de Europese kiezer wordt gekozen. Maar de verdragswijziging die zoiets mogelijk maakt, komt er op z'n vroegst in 2003 en daarna moet het verdrag nog door alle nationale parlementen worden goedgekeurd. Allemaal te laat voor Wim Kok, nog los van de vraag of hij buiten Nederland wel zo populair is. Een Nederlands europarlementariër zei gisteravond dat de bestuurder Kok nog wel een rol kan spelen bij de Europese socialisten. Waarom niet als lijsttrekker van een Europese lijst, die er zit aan te komen. Anderen geloven eerder dat Kok gewoon een van die vele wijze mannen is, waar Europa te pas en te onpas een beroep op zal doen.

En voorzover hij al de ambitie heeft om secretaris-generaal van de Navo te worden, lijken ook daar zijn kansen eerder klein. Eerder lukte het paars ook al niet om Ruud Lubbers of Hans van den Broek bij de alliantie binnen te loodsen. De laatste Nederlandse secretaris-generaal is nog altijd Joseph Luns, maar die zat ook wel heel lang op zijn post, van 1971 tot 1984. De secretaris-generaal bij de Navo wordt nu voor vier jaar benoemd. De huidige topman Robertson blijft, zoals gezegd, in principe tot het najaar van 2003.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden