Weinig helden, veel schurken

Protest tegen de topman van Lehman Brothers, de Amerikaanse bank die in september failliet ging. (Trouw)Beeld Reuters

Zonder bankiers kunnen we niet, maar ze staan nu wel in een kwade reuk. Volgens de historicus Ferguson toont de financiële wereld de mensen zoals ze zijn: hebzuchtig .

Een bankier verzuchtte onlangs dat hij tegenwoordig aarzelde om te vertellen waar hij werkt. Hij was bang dat zijn gesprekspartners hem onmiddellijk de rug zouden toekeren. „Je kunt”, zei hij tegen The New York Times, „nog beter zeggen dat je in de porno zit.”

Niet al zijn collega’s zullen deze ervaring hebben, maar het geeft wel aan hoe zeer zijn beroep in achting is gedaald. De bankier is wereldwijd de favoriete kop van jut geworden, de verpersoonlijking van graaizucht en arrogantie.

Niettemin vervult hij een uitzonderlijk belangrijke rol. Zonder goed functionerende banken en andere financiële instellingen zoals de beurs, verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen, is een goed draaiende economie een illusie. Wie daaraan twijfelt, hoeft maar de krant op te slaan. En als dat hem/haar in deze barre tijden deprimeert, kan lezing van Niall Fergusons ’Het succes van geld’ aanbevolen worden. Het is een heldere, soms geestige introductie tot de voor de leek vaak ondoorgrondelijke financiële wereld.

Ferguson behandelt de ontwikkeling van het geldwezen vanaf de eerste kleitabletten duizenden jaren geleden in Mesopotamië tot de voor een gewone sterveling niet te bevatten activiteiten van hedgefonds en handel in allerhande esoterische ’instrumenten’ die menig belegger nu aan de drank en/of de prozac hebben gebracht. Op de lange termijn gezien is het een successtory. Maar het is eveneens een verhaal met de nodige dalen. Periodes van bloei worden afgewisseld door crises, hausses door ineenstortingen, (relatieve) welvaart door (relatieve) armoede. Er treden weinig helden en opmerkelijk veel schurken op.

Ferguson (Glasgow, 1964) had zijn boek al geschreven toen Bernard Madoff tegen de lamp liep. Deze Amerikaan, die zijn klanten voor vijftig miljard dollar (!) zou hebben opgelicht, zal vermoedelijk bijgeschreven worden in het Guinness Book of Records als de grootste zwendelaar aller tijden. Hij is in goed gezelschap. Zijn achttiende-eeuwse broeder in het kwaad, de Schot John Law, slaagde er met zijn machinaties in de Franse staat zo te ondermijnen, dat ondergang daarvan door de revolutie van 1789 goeddeels op zijn rekening mag worden geschreven.

De oplichters zullen nooit uitgeschakeld kunnen worden, aldus Ferguson. De financiële wereld is een ’spiegel van het mensdom’. Het laat de mensen zien zoals ze zijn, en vergroot bepaalde trekken als hebzucht en angst zelfs uit. De auteur ziet dan ook weinig in het ideaalbeeld dat in de traditionele economie nog steeds opgeld doet. De mens is geen rationeel wezen dat exact weet waar zijn belangen liggen. Daarvoor wordt hij te vaak gedreven door moeilijk beheersbare driften, wensen en angsten.

De historische ontwikkeling wordt competent verteld, met fraaie anekdotes, maar Ferguson is op zijn best als hij de recentere gebeurtenissen toelicht. Zijn relaas over de subprime hypotheken, de oorsprong van de huidige ellende, is buitengewoon verhelderend. Deze hypotheken werden in de VS verstrekt aan miljoenen mensen zonder enige kredietwaardigheid, vervolgens door banken opgedeeld en, in pakketten ondergebracht, als aandelen over de hele wereld verkocht. Toen deze eigenaars hun hypotheek niet meer konden opbrengen en de aandelen daardoor waardeloos werden, stortte de markt in. In haar val sleurde ze in veel landen de banken mee, die nu gered moeten worden door de staat.

Het is een goede illustratie van de keerzijde van de globalisering. De grote economieën zijn zo met elkaar verstrengeld dat een crisis in land A onherroepelijk doorwerkt in land B, land C, enz. Van ’ontkoppeling’ kan geen sprake zijn. Ferguson noemt in dit verband de relatie tussen de Verenigde Staten en China die zo op elkaar aangewezen zijn, dat ze financieel-economisch één land, ’Chimerika’, vormen.

Dat is te zwaar aangezet, zoals hijzelf toegeeft, maar het maakte duidelijk dat geld geen grenzen meer kent. Met alle gevolgen van dien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden