Weidevogels krijgen hulp vanuit de lucht

reportage | Weidevogels | Om nesten te markeren en zo te beschermen tegen maai- en ploegmachines, zetten vrijwilligers drones in. Die herkent een ei omdat het warm is. Maar de grutto verstopt zijn nest en een kluit aarde is ook vaak warm.

Wat schichtig kijkt een broedende kievit om zich heen terwijl boven zijn hoofd een drone suist. Op een schermpje licht de vogel op als een witte vlek. Jochem Sloothaak, coördinator soortenbescherming van Brabants Landschap, kijkt via een telescoop hoe het dier reageert. "Mooi! De kievit trekt zich niets van de drone aan, hij is hooguit wat extra alert."

Wie ooit naar kievitseieren heeft gezocht, weet hoe deze vogels alles in het werk stellen om eierenzoekers om de tuin te leiden. Ze vliegen onopvallend weg om vervolgens elders neer te strijken, alsof ze daar broeden. Terwijl juist duizenden vrijwilligers hun nesten proberen op te sporen, om ze uit de greep te houden van maai- en ploegmachines. Bijvoorbeeld door de nesten met stokken te markeren, of door ze te verplaatsen.

De grutto maakt het hen mogelijk nog moeilijker: die verstopt zijn eieren. "De grutto maakt met zijn snavel een kapje van gras. Je moet daarom ook echt naar zijn gedrag kijken. De ene zoeker heeft het heel goed in de vingers, een ander loopt overal aan voorbij", zegt Ton Hannink, coördinator van weidevogelwerkgroep De Duinboeren.

Alle inspanningen ten spijt gaat het aantal weidevogels al decennialang achteruit. Vandaar dat Hannink lyrisch is over de weidevogeldrone, die het werk van vogelbeschermers een stuk makkelijker moet maken. Uitgerust met infraroodcamera's kan de drone vanuit de lucht nesten vinden. Op vijftig meter hoogte vliegt hij volgens een voorgeprogrammeerd patroon over het veld. Waar een goede vrijwilliger drie hectare per uur in kaart kan brengen, moet de drone in toekomst het tienvoudige kunnen doen.

Toch blijkt de praktijk weerbarstig. Infraroodcamera's herkennen eieren omdat ze warmer zijn dan de omgeving. Maar een door de zon opgewarmde kluit aarde kan ook voor een vogelei worden aangezien. Vandaar dat de dronemakers en een handjevol vogelliefhebbers zich om half zes 's ochtends hebben verzameld bij de Zeeg in Brabant, om het systeem te perfectioneren. "Liefst zouden we nog eerder beginnen, maar als het bewolkt weer is kun je gerust de hele ochtend doorgaan", zegt Nico Nijenhuis van drone-ontwikkelaar Clear Flight Solutions, terwijl hij op een schermpje de waarnemingen van de drone volgt.

Vliegvelden

"Ho, wat was dat! Kun je even een stukje terugvliegen?", instrueert hij een collega. "Laat maar. Zo te zien is het een rijtje paaltjes." De jonge ondernemer is enthousiast over het project waar ook Landschap Overijssel bij betrokken is. Clear Flight Solutions is vooral bekend door de drones die, vermomd als roofvogels, worden ingezet om vogels te verjagen, bijvoorbeeld bij vliegvelden. "Maar nu kunnen we ook eens iets positiefs betekenen voor de vogels." Het hele broedseizoen doet het bedrijf testvluchten om de software te optimaliseren. "De beeldherkenningssoftware moet andere warmtebronnen in het veld, zoals hazen wegfilteren. Vorig jaar hebben we onderzocht welke hoogte en snelheid het best werkt", zegt Peter van den Brandhof, projectleider én bedenker van de drone. "Drones met infraroodcamera's zijn natuurlijk niet nieuw, maar deze toepassing wel. Ik hoop dat we hiermee ook een jongere doelgroep aanspreken, want er is veel vergrijzing onder vrijwilligers."

De idee is dat in toekomst iedereen met de drone overweg kan. Alleen het opstijgen gebeurt handmatig. De coördinaten van een nest slaat de drone tot een meter nauwkeurig op in een database waar ook boeren bij kunnen. Over de hoge aanschafprijs (ruim 20.000 euro) maakt hij zich geen zorgen. "We hebben nu al een aantal inschrijvingen binnen, van natuurorganisaties en collectieven van boeren."

Nadat een eerste poging de groep leidde tot een hol met jonge hermelijnen, is het in een recent ingezaaid maisveld verderop wel raak. "Blijf maar achter de drone", instrueert Van den Brandhof. "Anders trap je het nest nog plat." Hannink loopt voorop, zakt tot zijn enkels in de modder, maar dan gaat de duim omhoog. "Geweldig, dit is echt klasse", zegt de vogelliefhebber wanneer hij het nest met vier gespikkelde eieren in de smiezen heeft. "Deze hebben wij eerder over het hoofd gezien". Hij graaft een nieuw kuiltje en eerbiedig verplaatst hij de strootjes en de vier eieren stuk voor stuk met een paar decimeter. Precies tussen de pas ontkiemde maisplantjes, zodat de boer het nest niet platrijdt.

Weidevogelecoloog Jos Hooijmeijer van de Rijksuniversiteit Groningen waakt voor te veel optimisme. "Dit moet niet gepresenteerd worden in de sfeer van 'nu gaan we de weidevogels redden'. Zeker, er zijn positieve kanten, maar veel kuikens sterven nu nog door een gebrek aan voedsel." Kruidenrijke graslanden, die veel insecten aantrekken waarmee vogels zich kunnen voeden, zijn zeldzaam geworden. En een moderne grasweide wordt zo intensief gemaaid, dat ze nesten te weinig beschutting biedt tegen roofdieren.

Er moet zeker wat gebeuren aan de biotoop van vogels, erkent ook Sloothaak van het Brabants Landschap. Maar de drone is wel een hulpmiddel voor de nestbescherming, vindt hij. Een belangrijk hulpmiddel, valt weidevogelbeschermer Ton Hannink hem bij. Want als zijn vrijwilligers minder tijd kwijt zijn met het zoeken van nesten, rest er meer tijd voor het verplaatsen van nesten en redden van kuikens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden