Weglopers bij suffig Lee-epos

BERLIJN - Honderden, overwegend witgekleurde journalisten zagen dinsdag in de Grote zaal van het Haus der Kulturen der Welt de Europese premiere van 'Malcolm X' van Spike Lee. Wie wegliep tijdens een van de vele oorlogsverklaringen aan de 'white devils' laadde de verdenking op politiek niet helemaal correct te zijn. Maar misschien vonden die weglopers het gewoon geen goede film.

Film en werkelijkheid zijn in het geval van 'Malcolm X' zo sterk met elkaar verweven, dat een oordeel over de film al snel een politieke stellingname lijkt. Alleen al het maken van de film, niet zozeer de film zelf, leidde in de Verenigde Staten tot massale belangstelling voor de figuur Malcolm X. Aandacht voor de charismatische zwarte leider uit de jaren vijftig en zestig betekent een hernieuwd pleidooi voor een krachtig zwart zelfbewustzijn. Vooral door jonge Afro-Amerikanen in de stadsgetto's wordt die boodschap dankbaar opgepikt. Het is een verdienste die meer aan media en marketing te danken is dan aan de film zelf. 'Malcolm X' werd in Amerika niet het verwachte kassucces, wat de producent verklaart door de lengte: het drie uur en 23 minuten durende epos kan maar een keer per avond worden vertoond. Maar bovenal is het gewoon geen goede film. De produktie heet nog steeds een 'Spike Lee joint', maar met de rebellie is het al na de begintitels afgelopen. Dat begin is wel spectaculair: een beeldvullende Amerikaanse vlag, wegbrandend tot er een X overblijft, wordt doorsneden met beelden uit de Rodney Kingvideo. Vlag en video zorgden voor de nodige problemen met Warner Brothers, maar Lee hield vol. Met "Just a great way to start the film" en "Just a striking image" bagatelliseerde hij de betekenis tijdens de persconferentie. Na deze opening is het ruim baan voor een suffige, conventionele Hollywood-produktie. Een grootschalige 'bio-pic' die aan alle cliches voldoet, afgezien van het feit dat het toevallig over een omstreden figuur gaat. De finale is een tamelijk smakeloze heiligverklaring, waarin het mondiale belang van Malcolm X wordt onderstreept. Na een flard van een demonstratie in Zuid-Afrika doceert Nelson Mandela een citaat van X voor een klasje jonge scholieren die om de beurt schreeuwen dat zij Malcolm X zijn.

Lee meende dat Europa van Malcolm X een hoop kan leren; van de VS kan Europa leren hoe het vooral niet moet. De persconferentie nam een pikante wending toen iemand Lee vroeg of hij Salman Rushdie thuis zou uitnodigen om de film te zien. Mede dankzij een curieuze episode in Egypte en Mekka wordt de islam, bij monde van X natuurlijk, gepresenteerd als meest veelbelovende religie. Lee zei Rushdie zeker niet uit te nodigen. Vrijheid van meningsuiting is mooi, maar met religie moeten we voorzichtig zijn. Bovendien behoorden de mensen die de fatwa uitspraken, tot dezelfde soort als diegenen die hem grootmoedig toestonden in Mekka te filmen - waarmee Lee suggereerde dat hij onmogelijk iets vervelends over de islam kon zeggen.

In Berlijn zijn de nevenprogramma's Panorama en Forum omvangrijker en spannender dan het tamelijk willekeurig samengestelde hoofdprogramma. Nederlandse distributeurs kunnen hier hun inkopen doen, hoewel de twee niet-commerciele distributeurs nog weinig van hun gading vonden. Een verrassende Panorama-film is 'El Mariachi' van de 24jarige Texaan Roberto Rodriguez. Iets te veel een geintje om echt goed te zijn, maar wel een film die je recht op je stoel zet. Voor het onvoorstelbare bedrag van zevenduizend dollar - no budget heet dat - maakte Rodriguez een bijzonder inventieve en aanstekelijke film over een onschuldige Mariachi, die wordt verwisseld met een gevaarlijke killer. Die draagt namelijk ook een gitaarkoffer, alleen zit die vol met wapens. Het is vreselijk gewelddadig en vreselijk geestig. Rodriguez toont eigenzinnig talent en een voorkeur voor maffe cameratrucs. Columbia Pictures heeft hem al erkend en gevraagd of hij voor zes miljoen dollar een remake wil maken van 'El Mariachi'.

Kwetsbaar

In het Forum draait de nieuwste film van de Canadees Atom Egoyan. In 'Calendar' keren de maker en Arsinee Khanjian, partner en vaste actrice, terug naar hun Armeense wortels. Tijdens het fotograferen van twaalf Armeense kerken voor een kalender vervreemdt de fotograaf van zijn vrouw. Zij blijft daar met een gids, hij keert terug naar Canada. Egoyan stelt zich kwetsbaar op in deze kleine, persoonlijke film. Hij speelt zijn gebruikelijke spel van video en vervreemding, maar gaat tegelijk in op identiteit en binding met geboortegrond. Zijn bescheiden onderzoekje wekte bij menigeen irritatie, maar maakte op mij een zeer sympathieke indruk. Misschien ligt dat aan die verlaten Armeense kerken, die buitengewoon mooi zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden