Wegduiken voor de wereld

Juli Zeh ontmaskert de illusie dat het geluk te vinden is op een palmenstrand

Veertien jaar geleden is de gesjeesde Duitse rechtenstudent Sven Fiedler, hoofdpersoon in Juli Zehs roman 'Nultijd', naar het Canarische eiland Lanzarote vertrokken om zijn frustraties te vergeten. Als duikleraar vindt hij het geluk dat hij zocht: hij hoeft zich nergens meer druk om te maken.

Dat verandert als een Duits stel hem twee weken lang à raison van veertienduizend euro inhuurt voor duiklessen, inclusief complete verzorging. De twee luxe-klanten zijn Jola en Theo, zij een jong soapsterretje, hij een al wat oudere schrijver. Ze onderhouden een morbide haat-liefderelatie met sm-trekken en gebruiken de naïviteit van duikleraar Sven om hun onderlinge oorlog uit te vechten.

Jola stort zich op het duiken, omdat ze een rol begeert in een film over de legendarische duikster Lotte Hass. Theo teert op het succes van één enkele postmoderne roman en op de portemonnee van Jola's schatrijke familie. Op Lanzarote hoopt hij inspiratie op te doen voor een project à la Thomas Manns 'Buddenbrooks'. Manns roman betrof de ondergang van een aristocratische familie, Theo zint op een roman over de ondergang van een soapster.

Als Sven willoos verliefd wordt op Jola, riskeert hij daarmee zijn relaxte bestaan op Lanzarote, inclusief zijn relatie met Antje, de vrouw die hem naar het eiland is gevolgd en hem geheel is toegewijd.

Met moeite vermijdt hij seks met Jola, maar zij schrijft in haar dagboeken juichend over hun vrijpartijen. Op het laatst spreekt het hele eiland er schande van dat hij op een klant is gevallen. Ook Antje neemt hem de taboebreuk kwalijk en verlaat hem.

De gepromoveerde juriste Juli Zeh (1974) schreef eerder intrigerende romans, essays en toneelstukken over politieke thema's, waaronder de Balkanoorlog en de toenemende inbreuk op onze privacy. Haar meesterwerk is nog altijd de roman 'Speeldrift', over een leven onder regie van de wiskundige speltheorie. In recenter werk, zoals bijvoorbeeld 'Vrije val', waagt ze zich aan het genre van de thriller, maar blijft ze filosofisch op niveau.

Voor 'Nultijd' heeft Zeh zich grondig in de duiksport verdiept. Ze gebruikt die kennis om een spannend plot te creëren rond een duikleraar en zijn klanten, waarbij ze het perspectief inneemt van Sven. In zijn relaas zijn dagboeknotities van Jola ingevoegd die hij na de affaire heeft gevonden en die aanzienlijk blijken af te wijken van zijn eigen herinneringen. Daar blijkt Jola een bepaalde bedoeling mee te hebben. In de wetenschap dat Theo haar dagboek leest, schrijft ze er dingen in op die hem tot het uiterste moeten drijven.

De term 'nultijd' staat voor de maximale tijd die men op een bepaalde diepte mag blijven om zonder stop aan de oppervlakte te komen. Overschrijd je die tijd, dan moet je met tussenpozen opstijgen, om het lichaam de kans te geven zich aan te passen. In de ontknoping blijkt die nultijd een beslissende rol te spelen, als onderdeel van het geraffineerde plan van Jola en Theo om hun relatie aan een ultieme test te onderwerpen. De grote verliezer is Sven. Die is voorgoed de illusie kwijt dat hij zich kon laten wegzakken in een gemakkelijk leventje zonder intensieve betrekkingen met mensen. Hij verlaat het paradijselijke eiland totaal ontgoocheld.

Juli Zeh zou Juli Zeh niet zijn als ze aan het verhaal niet een juridische draai gaf. Svens laatste klant voor hij het eiland verlaat is een juriste die hem aanraadt alles op te schrijven opdat hij later niet kan worden beschuldigd van een poging tot moord. De roman 'Nultijd' is Svens protocol, een ontluisterend relaas over de illusie van talloze Duitsers dat het ware geluk te vinden is op een eiland met palmen en onderzeese panorama's.

'Nultijd' is een intelligente thriller met een ingenieus plot en een intrigerende moraal over de vergeefse vlucht in een aards paradijs. Wegduiken voor de wereld werkt niet.

Juli Zeh: Nultijd. (Nullzeit) Vertaald door Hilde Keteleer. Anthos, Amsterdam; 262 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden