'Weg met het opgeheven vingertje'

mensenrechten | Interview | De Russische mensenrechtenverdediger Andrej Joerov pleit voor een creatieve benadering van Rusland. Minder subsidie, meer nadruk op uitstraling: 'We hebben nu twintig jaar hetzelfde gedaan en het is niet heel effectief.'

"Regel één is: richt geen schade aan." Andrej Joerov past dit motto uit de geneeskunde graag toe op zijn eigen werk. Hij noemt zich dan ook consequent mensenrechtenverdediger en geen activist. "Ik wil de situatie verbeteren. Als ik tekeer ga en de machtigen in een hoek druk bereik ik niets. Je moet ze ook de gelegenheid geven om verbetering aan te brengen."

Joerov is dan ook sceptisch over de huidige westerse benadering van het mensenrechtenvraagstuk in Rusland. "Druk zetten werkt soms, maar in het algemeen niet. Natuurlijk moet je druk zetten op staten die mensenrechten schenden, waar ook ter wereld, en die druk moet worden opgevoerd naarmate schendingen ernstiger worden. Maar het is maar een deel van een totaalpakket. Wat bovenaan zou moeten staan is de positieve stimulans, en die wordt vaak vergeten."

Dat verklaart de apathie bij de zoveelste westerse veroordeling van de mensenrechtensituatie. Russen zijn bovenal bezig met sociale rechten, niet met de mensenrechten die daaronder het fundament leveren. "We denken worst te kunnen hebben zonder vrijheid. Dat kan ook, maar alleen als een gift van autoritaire leiders. Niet als een recht. Maar dat willen ze niet zien omdat de boodschap steeds negatief gebracht wordt."

Staatsmedia

Dat is iets dat de staatsmedia volgens Joerov veel beter hebben begrepen. "De Russische media bieden hun publiek een prachtig sprookje. Over goede, coole Russen en slechte westerlingen. Mensen vertrouwen de staatsmedia. Ik begrijp dat. Ze willen niet continu lezen dat hun land slecht is, dat is heel menselijk. Maar de menukaart van zaken waar je trots op kunt zijn is nu zo beperkt. Daarom zijn we trots op de voetbalhooligans en op motorclubs als de Nachtwolven. Dat menu waar we trots op zijn moeten we uitbreiden."

Hulp heeft hij daar zeker bij nodig, maar graag zonder opgeheven vinger. Russen de les lezen over mensenrechten heeft de afgelopen twintig jaar weinig resultaat gehad. "Buitenlandse premiers en presidenten hebben geen impact, omdat mensen niet willen horen wat ze te zeggen hebben. Als je mensen wilt bereiken moet je met een ander model komen."

Om dat model in de markt te zetten heeft Joerov bovenal behoefte aan morele steun. En dan van coole mensen, niet van politici.

Angelina Jolie

Hij hoeft niet lang na te denken van wie hij het liefste die steun zou krijgen.

"Angelina Jolie bijvoorbeeld. Die heeft in alle opzichten de juiste uitstraling. Eén telefoontje van haar is meer waard voor de aandacht voor mensenrechten in Rusland dan drie keer wodka drinken met Barack Obama.

"Westerse stichtingen begrijpen niet dat dit belangrijker is dan een zak met geld geven. Je kunt juist een heleboel doen zonder geld.

"Ik ben ook groot voorstander van awards zonder geldbedrag, daar zouden we er veel meer van moeten hebben. Al is het alleen maar omdat je anders in Rusland direct kritiek krijgt dat je bent gekocht door het Westen."

Wie is Andrej Joerov?

Andrej Joerov (Voronezh 1968) richtte in 1998 de Internationale Jeugdmensenrechtenbeweging op en is sindsdien volop zichtbaar in het publieke debat in Rusland en andere landen van de voormalige Sovjetunie. Hij werkte als waarnemer in de conflictgebieden op de Kaukasus en de laatste jaren ook op de Krim. Daar was hij in februari 2014 getuige van de machtsovername die uitmondde in de annexatie van het schiereiland door Rusland. Zijn tweet waarin hij de bewering tegensprak dat er Russische staatsburgers op de Krim werden vermoord ging viraal. Joerov is ook lid van een officiële Russische presidentiële raad voor mensenrechten. Hij kreeg vorig jaar de Helsinki Civil Society Award van het Nederlands Helsinki Comité.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden