Weg met die vechtcultuur van ouwe mannen

Nieuwe politiek | Niet vertrekken, maar leren van fouten: dat zou de opdracht moeten zijn voor politici. Zij oefenen vandaag nieuwe vormen van politiek in het gemeentehuis in Zeist.

De politiek loopt achter, vindt Jeroen den Uyl. In het bedrijfsleven en bij maatschappelijke organisaties is het talentontwikkeling, innovatie, co-creatie wat de klok slaat. Maar in de politiek - landelijk én lokaal - heerst nog steeds een 'ouwemannenvechtcultuur'. Wie een fout maakt, krijgt geen tweede kans maar moet weg.

Kijk maar in de landelijke politiek naar Mansveld, Teeven, Opstelten. Ze verantwoorden zich niet eens voor hun vertrek in de Tweede Kamer, foetert Den Uyl. Nee, ze verdwijnen na een persconferentie waarin ze minimaal toelichten waarom ze het voor gezien houden.

"Zo kunnen politici zich niet ontwikkelen", zegt Den Uyl. "Van fouten kun je leren. Door de huidige afrekencultuur krijg je angsthazen, en leiders die zich niet ontwikkelen maar krampachtig reageren. En kiezers die steeds meer op extremen gaan stemmen."

Samen met Jorrit Jongbloed en vier anderen organiseert hij vandaag een festival over wat zij noemen 'inclusieve politiek'. Gastheer is de burgemeester van Zeist, Koos Janssen, die zijn gemeentehuis beschikbaar stelt voor tegen de honderd raadsleden, wethouders, ambtenaren en anderen uit het politieke circuit die vandaag willen oefenen in een nieuwe houding in de politieke arena. Er zitten veel twintigers en dertigers bij, zegt Den Uyl, zelf 56. "Zij snappen dit verhaal veel beter." De jonge generatie is zó capabel om samen te werken. En dan worden ze in een politiek systeem ingezet om elkaar kapot te maken. Dat gaat niet meer."

Den Uyl is een achterneef van Joop den Uyl en zat zelf ook in de politiek: hij was stadsdeelvoorzitter voor de PvdA in Amsterdam. Hij is nu partner bij Twynstra Gudde. Vorig jaar schreef hij een stuk in Trouw over zijn ideeën over politici. Daar komt de bijeenkomst vandaag uit voort. Jorrit Jongbloed, 31, is raadsadviseur in Zaandam en bestuurslid van Het nieuwe wij, een stichting die wil dat iedereen in Nederland meedoet, ook aan de politiek.

Graag zouden de mannen ook de media 'uitnodigen om dit te snappen, en zich anders te gedragen'. Den Uyl: "Want de pers is de motor van het slechte. De media versterken de cultuur van afrekenen en wantrouwen. Politici die bereid zijn om te leren, hebben een veilige omgeving nodig, niet een waarbij meteen hun kop wordt geëist als ze iets fout doen." Jongbloed ziet in zijn gemeente hoe die relatie met de lokale media werkt. Hij roemt een raadslid van de ChristenUnie. Ze luistert naar anderen, ze komt met suggesties en alternatieven, ze brengt partijen bij elkaar. "Ze is heel succesvol", zegt Jongbloed. "Ze blijft overeind en haar voorstellen worden vaak overgenomen. Maar ze komt nooit in de krant. Want ze zoekt de verbinding, en dat is niet interessant."

Mensen die dit begrijpen staan laag in de pikorde, constateert Den Uyl. "Wij willen ze middelen geven hoe het anders kan." Jongbloed stelt zich voor dat raadsleden bij een volgend akkefietje in hun gemeente niet meteen in de reflex schieten dat een wethouder weg moet, maar dat ze rustig kijken wat er is gebeurd, wat hun eigen aandeel is, hoe het beter kan. En dan kan die wethouder altijd nog weg - want Jongbloed noch Den Uyl wil beweren dat 'sorry' altijd voldoende is.

Ze zouden het jammer vinden als hun verhaal wordt afgedaan als 'te idealistisch.' Jongbloed: "Het gaat om het doorbreken van gedrag en cultuur. Dat is een zaak van lange adem, maar juist omdat de opgave zo belangrijk is, geloven we dat we er energie in moeten steken." Dat is niet idealistisch, maar pure noodzaak, zegt Den Uyl. "Als je een goed politiek bestuur wilt hebben, moet je niet meegaan in de aversie, maar werken aan verandering."

Politici gaan elkaar aankijken en niets zeggen

Marjolijn Zwakman van Circus Engelbregt gaat vandaag politici even 'stilzetten'. Ze gaat oefeningen doen, met elkaar aankijken zonder iets te zeggen, en met de ruimte die ze laten tussen zichzelf en de ander.

Zwakman hoopt zo het bewustzijn te vergroten voor automatische reacties. In hoeverre zitten politici en anderen in hun rol, met het gedrag en het jargon dat daarbij hoort? In hoeverre zijn ze nog aanwezig als persoon? En van waaruit spreken ze?

De kunstenares vermoedt dat de 'hoofdige types' die ze tegenkomt in de politiek een beetje doorgeslagen zijn in 'de waarde van het denken', en iets te weinig oog hebben voor het belang van 'de belichaming van dit denken'. Ze is ervan overtuigd dat politici die in zichzelf geloven, dat ook willen uitdragen. Dan zijn ze authentiek.

Reageren of reflecteren?

René Grotens, locogemeentesecretaris van Zeist en wetenschapper, geeft samen met de burgemeester van Zeist, Koos Janssen, een workshop over het belang van reflectie, waaronder Grotens verstaat 'jezelf de vraag durven stellen naar het effect van je handelen'. Het gesprek in een politieke omgeving gaat, weet hij, vaak over inhoud, maar politici en ambtenaren staan zelden stil bij de vraag welke betekenis zij, vanuit hun idealen, willen toevoegen aan de samenleving.

Politici hoeven van Grotens echt niet de hele dag te mijmeren of ze goed bezig zijn. Hij wil evenmin van elke politicus een twijfelende bestuurder maken. Maar reflectie, twijfel, kwetsbaarheid moeten van hem wel een normaal onderdeel worden van het politieke proces. En geduld: een raadslid of Kamerlid mag best eens zeggen: ik heb nog geen oordeel, ik moet me nog in de kwestie verdiepen en de context bekijken, bel over twee dagen maar terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden