Weg met de stammenstrijd

De nieuwe directeuren van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten gaan intensief samenwerken. En onderhouden straks elkaars gebied.

Hoewel ze qua karakter behoorlijk van elkaar verschillen, tonen Sylvo Thijsen en Marc van den Tweel ook grote overeenkomsten. Beiden komen ze uit het bedrijfsleven en worden in 2013 directeur van een grote natuurorganisatie. Van den Tweel betrekt in januari het sjieke Schaep en Burgh in 's-Graveland om Natuurmonumenten te leiden, Thijsen neemt wat later plaats in het eenvoudiger hoofdkantoor van Staatsbosbeheer in Driebergen.

Meteen na hun aantreden buigen zij zich over dezelfde uitgespreide kaart, die van de natuur in Nederland. En ze treffen een compleet versnipperd landschap aan, met enkele grote reservaten, maar vooral véél postzegels die via listige natuurbruggen, dassentunnels en houtwallen met elkaar zijn verbonden.

Als ze op diezelfde kaart nog eens de terreinbeherende organisaties intekenen, wordt dat mozaïek nog veel verfijnder. Sommige nationale parken hebben met wel vier verschillende natuurclubs te maken. "Als de groene tractor van Staatsbosbeheer in een natuurgebied stopt, start de blauwe van Natuurmonumenten om die klus over te nemen, en de bruine van een provinciaal landschap zal het werk verder afmaken", zegt Thijsen met een glimlach. "Daar kunnen en móeten we toch slimmer mee omgaan?"

Dat is ook de conclusie in het rapport van adviesbureau McKinsey dat de nieuwe directeuren bij hun aantreden vers op hun bureau vonden. Dat heeft voorgerekend dat de grote natuurorganisaties op termijn jaarlijks tot 40 tot 60 miljoen euro kunnen vrijspelen door eenvoudigweg beter samen te werken. Dat is zo'n 10 procent van het exploitatiebudget.

"Dat is niet een percentage waarvan ik ben geschrokken", zegt Van den Tweel die lange tijd als consultant bedrijfsprocessen heeft geanalyseerd. "Bij elk bedrijf in Nederland kan het efficiënter. Maar dat wil niet zeggen dat we dat geld moeten laten liggen." Zeker niet in een tijd waarin de overheid zich terugtrekt en de organisaties zelf voor inkomsten moeten zorgen.

Publiek geld
Er speelt ook iets anders. Die 40 tot 60 miljoen euro is publiek geld dat wordt 'vermorst', voor een deel afkomstig uit subsidie en particuliere giften. Aan de versnippering van natuur kunnen de organisaties weliswaar niets doen. Die is door de ruilverkaveling in de landbouw ontstaan toen de natuur verspreid overbleef. Maar, zegt Thijsen, "dat wil niet zeggen dat wij niet de dure plicht hebben om te kijken of het beheer efficiënter kan."

Dat is precies wat de nieuwe directeuren afgelopen jaar in stilte hebben gedaan. In korte tijd hebben de 'bedrijfsmatig ingestelde nieuwelingen' een volgens hen bijzondere band opgebouwd. Ze zien elkaar vaak, soms dagelijks. Van den Tweel: "We hebben gezegd: Weg met de stammenstrijd. We gaan dit gewoon doen."

Wat gaat ze doen? "Het belangrijkste is dat we op basis van de kaart en per provincie naar praktische oplossingen voor het beheer van natuur gaan zoeken", zegt Van den Tweel. Daarbij overschrijden zij letterlijk elkaars grenzen. "Een gebied dat nu vier eigenaren kent, wordt straks door één organisatie beheerd. Ligt er een enclave van Staatsbosbeheer in het gebied dat van Natuurmonumenten is, dan pakken wij dat erbij." Andersom gaat het ook gebeuren, misschien nog wel vaker omdat Staatsbosbeheer veel meer natuur in beheer heeft. De eigenaar van de grond betaalt dan een vergoeding voor de werkzaamheden aan de beherende partij.

Op sommige plekken in Nederland gebeurt dit al. Schiermonnikoog bijvoorbeeld is eigendom van Staatsbosbeheer, maar wordt verzorgd door Natuurmonumenten. Het grote verschil is dat dit nu landelijk beleid wordt. Een uitzondering maken de organisaties voor wat zij hun 'iconen' noemen. Het zou voor Natuurmonumenten ondenkbaar zijn als 'haar' Naardermeer dat door stichter Jac P. Thijsse persoonlijk is veiliggesteld, door Staatsbosbeheer wordt onderhouden. En zo wil Staatsbosbeheer de Biesbosch of Oostvaardersplassen niet kwijt.

Daarnaast gaan de organisaties gebruik maken van elkaars gebouwen en apparatuur, en wordt er gezamenlijk werk aanbesteed bij aannemers. Ook gaan Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer samen in de houtoogst. Staatsbosbeheer is met 346.000 in 2013 kuub de grootste houtleverancier van Nederlands hout. Bij Natuurmonumenten ligt het accent op natuurbescherming, maar gaat de jaarlijkse 'bijvangst' van zo'n 70.000 kuub wel met Staatsbosbeheer op de markt brengen: 'Hollands Hout'. Dat levert 1,5 miljoen euro op.

Biomassa verkopen
De organisaties verkopen samen ook biomassa. Het snoei- en slootafval, maar ook gras, wordt aan centrales verkocht voor verbranding en vergisting, zoals Staatsbosbeheer nu doet aan de stadsverwarming in Purmerend. Natuurmonumenten heeft weer contact met DSM voor gebruik van dit materiaal in verf en coatings.

Een andere gezamenlijke markt is die van de vakantiewoningen. De onderkomens in oude boswachterswoningen worden straks door één organisatie verhuurd. De12Landschappen, de derde grote partij waarbij de twaalf provinciale natuurorganisaties zijn aangesloten, doen op hoofdlijnen mee met de nieuwe samenwerking, in elk geval met de huisjesverhuur. Per provincie wordt gekeken of hier ook animo is voor duobeheer van natuur. "Want hoe groter de schaal, hoe efficiënter", zegt Thijsen.

De12Landschappen maakten eerder dit jaar fusieonderhandelingen bekend met Landschapsbeheer Nederland, een organisatie die 70.000 vrijwilligers verenigt. Maar van fusie willen Van den Tweel en Thijsen niet horen. "Als ik zie waartoe fusie in de zorg en in het onderwijs leidt, word ik daar niet enthousiast van", zegt Van den Tweel. "Natuurmonumenten is een onafhankelijke burgerbeweging", zegt hij. "En Staatsbosbeheer is een groen nutsbedrijf, met nadruk op bedrijf", vult Thijsen aan. "We zijn anders, maar complementair als om natuurbeheer gaat."

Twee jaar geleden probeerden vijftig organisaties tijdens de Woudschotenconferentie een gezamenlijke visie vast te stellen. Daar kwam niets van terecht. Waarom kunnen de grote drie nu wel deze stappen zetten, in nog geen jaar tijd? Thijsen: "Destijds was er sprake van collectieve rouwverwerking door de grote bezuinigingen tijdens het bewind-Bleker. Nu hebben we een staatssecretaris die de natuur een warm hart toedraagt en constructief meedenkt. Verder speelde op die Woudschotenconferentie mee dat de organisaties allemaal soortenclubs waren waarbij de natuurwaarden voorop staan. Terreinbeheerders denken ook bedrijfsmatig. Wij redeneren anders." En dat Thijsen en Van den Tweel relatieve buitenstaanders zijn, heeft bij deze hervorming vast geholpen.

Zakelijke bazen
Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten behoren tot de grootste natuurorganisaties van Nederland. Staatsbosbeheer beheert 264.138 ha natuur, Natuurmonumenten 100.000 ha. Marc van den Tweel (1964) is algemeen directeur van Natuurmonumenten. Daarvoor was hij algemeen directeur van het Ronald McDonald Kinderfonds Nederland en werkte hij tien jaar bij Wereld Natuur Fonds, waarvan acht jaar als directeur marketing. Sylvo Thijsen (1959), de directeur van Staatsbosbeheer, is afkomstig van Grontmij. Hij was daar directeur advies & techniek en voorzitter van de raad van bestuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden