Weg met de politieke elite is de boodschap

Protestpartij van Beppe Grillo wordt in één keer de grootste Verlangen naar verandering groot bij twintigers en dertigers

Zijn verkiezingscampagne langs tientallen steden, de 'tsunami-tour', mondt uit in een tsunami in de Italiaanse politiek. De '5-sterren-beweging' (M5S) van Beppe Grillo heeft maar liefst 25,5 procent van de stemmen gekregen en is daarmee de grootste partij in de Kamer van Afgevaardigden. 8,7 miljoen Italianen zijn voor deze protestpartij gegaan. Beppe Grillo reageert in zijn woonplaats Genua op het onverwacht grote succes: "Dit is een fantastisch avontuur".

Buiten Italië wordt de zege van Grillo (64) vooral gezien als een protest tegen het bezuinigingsbeleid. Dat is slechts een deel van het verhaal. Boven alles vertolkt de partij de afkeer van de traditionele partijen, van de parlementsleden en regionale bestuurders die zichzelf ongegeneerd salarissen van ruim 10.000 euro toekennen, en die op kosten van de belastingbetalers gratis reizen en voor een prikkie luxueus lunchen in hun Senaat of Kamer van Afgevaardigden. En dat terwijl veel twintigers en dertigers het moeten zien te redden in een tijdelijk baantje voor nog geen 1000 euro per maand. Onder die generatie is de frustratie en het verlangen naar verandering groot.

De bezuinigingen en belastingverhogingen van afgelopen jaar hebben de proteststem versterkt, maar Grillo's groeiende populariteit stamt van ver vóór Mario Monti. Al in 2007 organiseerde de ex-komiek een 'Sodemieter-op-dag'. Honderdduizenden handtekeningen werden verzameld om te eisen dat mensen met een strafblad niet langer in het parlement mochten plaatsnemen. Grillo zag te veel maffiavriendjes, belastingfraudeurs en omkopers op het pluche in Rome.

En al lang voordat Monti aantrad, waren er binnen alle partijen schandalen rondom politici die van belastinggeld op vakantie naar de Malediven gingen of de bruiloft van hun kinderen financierden, mooie bestuursfuncties aan hun vrienden en echtgenotes gaven en dik gevulde enveloppen aannamen van zakenmensen die zo een openbare aanbesteding binnenhaalden.

De afstand tussen Italianen en volksvertegenwoordigers is te groot geworden; de verhouding qua levensstijl en carrièremogelijkheden is te scheef. Daarom hebben miljoenen kiezers nu tegen de gevestigde partijen gezegd dat ze op moeten sodemieteren, en dit keer is hun stem honderd keer zo luid als in 2007. "De stembus heeft onderdak geboden aan de opstand van de massa tegen de elite", analyseert dagblad La Stampa.

Het veranderen van de huidige manier van politiek bedrijven is niet het enige doel van de partij. Grillo heeft het ook vaak over meritocratie en sociale rechtvaardigheid. De sterren staan voor de vijf belangrijkste thema's: een niet-geprivatiseerde watervoorziening, duurzaam transport, ontwikkeling, internet en milieu. Opvallend veel leden van de beweging zijn milieuactivisten.

Tijdens de verkiezingscampagne zette Grillo zijn 'twintig punten om uit het donkere gat te komen' op internet - de M5S communiceert onderling via internet en de lokale 'meet-ups'. Het gaat van de invoering van een WW-uitkering en een anti-corruptiewet tot steun aan het midden- en kleinbedrijf en het afschaffen van de staatssubsidie aan politieke partijen. Een referendum over de euro staat er ook tussen, maar kwam tijdens de tsunami-tour nauwelijks ter sprake.

Nu de gang naar de stembus een onbestuurbaar land heeft opgeleverd omdat geen enkele partij een meerderheid in beide kamers van het parlement heeft, gaat het waarschijnlijk aankomen op coalitievorming. De centrumlinkse coalitie van Pier Luigi Bersani maakt de M5S al schuchter het hof. Maar Grillo zegt met niemand te willen regeren. Hij voorspelt een 'brede coalitie' van Bersani en Berlusconi, die niet lang stand houdt. Waarna er nieuwe verkiezingen komen en de M5S het nóg beter zal doen.

De kandidatenlijst is jong en divers: van sociaal werker tot advocaat
Grillo mag nu 162 van zijn mensen naar Rome sturen. Zelf wordt hij geen parlementslid. Grillo is in 1988 veroordeeld voor de dood van drie mannen bij een auto-ongeluk en heeft dus een strafblad. Zijn parlementsleden zijn geselecteerd via internet, al is niet helder op welke manier. Het gaat voornamelijk om twintigers en dertigers. Op de kandidatenlijst staan sociaal werkers, advocaten, fabrieksarbeiders, verkoopsters en onderwijzers.

Arianna Spessotto uit het noordelijke Veneto is een van hen. Ze is 27, afgestudeerd econome en werkloos. "Wij zullen elk goed idee ondersteunen, of dat nou van links of rechts komt", zegt ze. Spessotto belooft, net als andere M5S-parlementariërs, de helft van haar salaris in te leveren. Critici noemen Grillo een despoot, die zijn beweging in een ijzeren greep houdt. Spessotto: "Beppe geeft ons alleen aanwijzingen. Dat zal hij ook doen als wij in het parlement zitten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden