Weeskinderen zijn niet zielig

De fotoserie van Miriam Guttmann over weeskinderen in Nederland (de Verdieping, 9 augustus) zet een belangrijk onderwerp op de agenda. In Nederland zijn 34.000 mensen wees of halfwees, maar hun situatie komt zelden aan de orde. Ik ben zelf wees geworden op veertienjarige leeftijd. Ook uit die ervaring weet ik dat de fotoserie niet aansluit bij de beeldtaal die de fotografe heeft gekozen.

Op zich is het bewonderenswaardig dat deze jongeren het lef hebben om zichzelf te tonen. Maar de beeldvocabulaire gaat mij te ver. De jongeren zijn afgebeeld in zwart-wit, met trieste blikken en met ontbloot bovenlijf om hun kwetsbaarheid te benadrukken. Esthetisch is het misschien een geslaagde missie; communicatief geven deze beelden echter geen realistisch beeld.

Wie weeskinderen zo afbeeldt, probeert te veel het begrip 'zielig' te communiceren. Maar wezen zijn niet zielig. Op jonge leeftijd een vader en/of moeder verliezen, is natuurlijk ingrijpend. Maar 'zielig' en 'ingrijpend' zijn twee verschillende begrippen. Het strookt niet heel erg met deze 'zet ze naakt neer, dan zien ze er nog zieliger uit'-formule.

Wat er daadwerkelijk gebeurt en/of kan gebeuren als je ontworteld raakt bij het overlijden van je ouders, blijft zo helaas onbesproken. Treurige beelden van weeskinderen wekken niet een gedachte op dat er licht aan de horizon kan gloren, ondanks het gruwelijk hartverscheurende en onomkeerbare verlies.

Praktische problemen
Beide dingen zijn waar: de gruwelijkheid en onomkeerbaarheid van het verlies én dat er licht aan de horizon gloort. Weeskinderen maken veel jonger dan anderen de overgang naar volwassenheid, en dat kan ook positief zijn. Ondanks alle verdriet is er vaak ook ruimte om blij te zijn met kleine dingen. Tegelijkertijd zijn er de praktische problemen. Het komt voor dat weeskinderen te maken krijgen met huisuitzetting, en alleen met hulp van derden daar tegen beschermd konden worden (ja, dat gebeurt in Nederland). Dat illustreert het probleem ook.

Wat ik wel fraai vind aan de foto's van Miriam Guttmann is dat ze bijdragen aan bewustwording van het feit dát er wezen zijn. En ze zijn technisch mooi gemaakt. Maar de stap richting de toekomst ontbreekt en ze kunnen stigmatiseren (#wezenzijnzielig). Zou jammer zijn.

Ik opteer voor een wat constructiever perspectief. Laten de media eens berichten over wat er met jonge mensen gebeurt als je er ineens alleen voor staat na het overlijden van je ouders.

Of het boek lezen 'Leven zonder ouders' van rouwdeskundige Daan Westerink, over het definitieve einde van het kindzijn. En vooral: laat iedereen die een weeskind kent vooral veel helpen met praktische ondersteuning.

Meer dan 34.000 mensen groeien op als weeskind. Een onzichtbare groep die beter verdient dan medelijden, vindt Jojanneke van den Bosch.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden