Opinie

Wees eerlijk: twee graden opwarming is een illusie

Een inwoner van Barendrecht protesteert tegen de ondergrondse opslag van CO2. Beeld anp

Het beperken van de mondiale opwarming tot twee graden is allang onhaalbaar. Erken dit nu toch eens, bepleit Jan Paul van Soest, dan gebeurt er misschien nog íets.

De politici die eind dit jaar in Parijs bij elkaar komen voor de grote klimaatconferentie, doen dat met het idee dat de opwarming van de aarde tot twee graden beperkt kan blijven. Dat is een illusie. Maar niemand durft dat hardop te zeggen, uit angst dat er dan helemaal niets meer gebeurt. Maar het is omgekeerd: juist de valse belofte dat twee graden nog haalbaar is, staat adequate actie in de weg.

In computermodellen lukt het allemaal nog net. Er zijn rekensommen te maken waarin er nog een kans is dat de opwarming onder de twee graden blijft. Maar in de werkelijke wereld waarin de korte termijn belangrijker is dan de lange termijn en het eigenbelang zwaarder weegt dan het collectieve belang, is de kans om de opwarming onder de twee graden te houden, praktisch nul.

In dat soort rekensommen kan de uitstoot van broeikasgassen nog even doorstijgen dankzij zogeheten 'negatieve emissies' later deze eeuw. Die komen erop neer dat CO2 uit de atmosfeer wordt verwijderd, bijvoorbeeld door biomassa (die CO2 vastlegt) in combinatie met CO2 afvang en ondergrondse opslag. Dat is technologisch gezien geen rocket science, maar maatschappelijk gezien een enorme dobber. Er is nu al groeiend verzet tegen biomassa uit angst voor effecten op de voedselvoorziening en de biodiversiteit, en er is grote weerstand tegen ondergrondse opslag van CO2. Maar maatschappelijk verzet door actiegroepen wordt niet mee gemodelleerd.

Taaie realiteit
In de rekensommen kunnen continu stijgende CO2-emissies relatief eenvoudig omslaan en pijlsnel dalen. De daling van de CO2-intensiteit (CO2-uitstoot per verdiende euro) moet dan wel veel sneller gaan dan in het verleden ooit is gerealiseerd. Theoretisch kan dat, als investeringen in de fossiele energievoorziening worden stilgelegd voor ze economisch zijn afgeschreven.

Er zullen in de werkelijke wereld echter niet veel aandeelhouders zijn die dat gelaten accepteren. Zelfs pensioenfondsen die zich over de klimaatproblematiek zorgen maken, moeten een substantieel deel van hun beleggingen in fossiel laten zitten om aan hun pensioenverplichtingen te voldoen. En welke landen zijn bereid hun voorraden gas, olie of kolen in de grond te laten?

De realiteit is dus een stuk taaier dan de modellen. Dat blijkt ook wel uit de analyse die het Planbureau voor de Leefomgeving maakte van de beleidsvoornemens die landen in de aanloop naar de klimaattop eind dit jaar indienen: van de benodigde emissiereducties om de tweegradendoelstelling te halen, is minder dan 20 procent toegezegd.

Pappen en nathouden
We gaan de afgesproken limiet van 2 graden opwarming overschrijden. Reken op zo'n 3 graden opwarming eind deze eeuw. Vanaf een graad of 1,5 nemen de risico's snel toe, 2 graden is linke soep, en daarboven begint het terrein van onbekende kansen en grote gevolgen.

Het wordt tijd te erkennen dat internationale klimaatafspraken een paar graden opwarming inhouden. Misschien dat die erkenning de urgentie terugbrengt die is verdwenen door de mantra's 'twee graden is nog haalbaar' en 'klimaatnieuws moet positief worden gebracht, anders komt niemand meer in beweging'.

Dat optimisme tot actie aanzet en realiteitszin niet, is een kolossale misvatting. Toen Winston Churchill de pappen-en-nathoudenpoliticus Neville Chamberlain opvolgde, bereidde hij de Britten voor op de Tweede Wereldoorlog met de legendarische woorden: "Ik heb niets anders te bieden dan bloed, zwoegen, zweet en tranen." Moderne positivo-peptalk ("Klimaatverandering is een kans! Een uitdaging!") leidt bewezen tot niets. Misschien komt er meer actie als we het monster in de bek durven kijken. Heel misschien.

Jan Paul van Soest: adviseur bij De Gemeynt, samenwerkingsverband van adviseurs, denkers en entrepreneurs

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden