Wees een beetje beleefd tegen Iran, maar niet naïef

Opeens is alles anders. Iran heeft een nieuwe president en binnen een paar maanden kan het nucleaire conflict bijgelegd zijn. Welkom in het spiegelpaleis van de Iraans-westerse betrekkingen.

President Rohani zegt dat het 'vreedzame nucleaire programma' van zijn land vooral voortkomt uit nationaal-psychologische noodzaak. Dat is iets om serieus te nemen. Kernenergie is voor Iran niet zomaar energie, het staat symbool voor het verlangen om mee te tellen. "Dit gaat over waardigheid en respect en onze positie in de wereld," schreef Rohani vorige week in The Washington Post, wijzend op de cruciale rol van 'nationale identiteit' in deze zaak.

Vanaf het begin van de vorige eeuw voelt Iran zich gemangeld door westerse machten, met in de hoofdrol eerst Groot-Brittannië, daarna de Verenigde Staten. Beide landen spanden in 1953 samen om de populaire premier Mossadegh af te zetten, in een coup die de basis zou leggen voor het autoritaire regime van de sjah, tot hij in 1979 op zijn beurt werd verdreven door de islamitische revolutie van Khomeiny.

De Britten grepen in om hun olie-inkomsten zeker te stellen, de Amerikanen omdat ze vreesden voor een communistische opmars in Teheran - en wat ze gemeenschappelijk hadden was 'een diepgewortelde minachting voor Perzië en de Perziërs', zoals Christopher de Bellaigue schrijft in zijn boek 'Patriot of Persia'. De Amerikaanse ambassadeur in Teheran adviseerde de sjah een 'ondemocratische' koers te volgen, en de sjah deed 26 jaar lang niets liever.

Oud zeer is het, en als de Iraniërs dat nog steeds voelen, dan is dat omdat er ook sprake is van minder oud zeer: in de oorlog tussen Irak en Iran stonden de VS aan de kant van Irak, de CIA verschafte het regime van Saddam Hoessein zelfs nuttige aanwijzingen voor het gebruik van chemische wapens tegen Iran.

Het weerhield president Khatami er niet van na de aanslagen van 11 september 2001 zijn condoleances over te brengen aan de VS, en er was zowaar even sprake van Amerikaans-Iraanse samenwerking in de strijd tegen de taliban, maar de vriendschap was onmiddellijk voorbij toen George W. Bush kort daarop Iran publiekelijk schaarde onder de 'As van het Kwaad'.

Het is dus niet alleen aan de theocratische gekkigheid van de ayatollah's te danken dat Iran een assertieve buitenlandse koers volgt; dit is een land dat zich veronachtzaamd voelt en daarom de nucleaire kaart speelt. Alleen al de potentie van een atoomwapen verschaft Iran macht en derhalve - zie de uitlatingen van Rohani - nationaal zelfbewustzijn. Dat gegeven moet bepalen welke toon de rest van de wereld, de VS voorop, tegen Iran aanslaat: je krijgt het gevoel dat er veel mogelijk is - lees: een civiel atoomprogramma onder controle van het IAEA - als Teheran maar een beetje beleefd wordt benaderd.

Maar kijk uit. De werkelijke macht ligt bij geestelijk leider Khamenei - hij lijkt Rohani een zeker mandaat te hebben verleend, sprekend over een politiek van 'heroïsche flexibiliteit', maar niemand weet welke bedoeling daarachter schuilgaat. Rohani heeft zelf, in zijn eerdere hoedanigheid als nucleaire onderhandelaar, een speech gehouden waarin hij leek op te scheppen over de manier waarop hij het Westen om de tuin leidde. En dan hebben we het nog niet eens over de andere suspecte activiteiten van Iran, de steun aan Assad, de band met Hezbollah. Naïef zijn is riskant, dat staat vast.

Maar het punt is: Rohani's opening negeren, is nog riskanter.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden