Déjà vu

Weerman Jan Pelleboer: bekend om zijn humor en hoge stem

Weerman Jan Pelleboer schreef in 1983 zijn ‘Weerboek’, waarin extreme weersituaties van de laatste twee eeuwen in Nederland worden belicht. Beeld ANP

Waar de deze week door SBS6 aan de kant geschoven Piet Paulusma furore maakte met zijn “Oant moarn!”, had Jan Pelleboer veel meer handelsmerken die hem onderscheidden van de weermannen van zijn tijd. De toon was lichter dan die van de anderen.

Meteorologen pleegden het weerbericht gortdroog te brengen, alsof ze de waterstanden voorlazen. Pelleboer schuwde de humor niet, voorzag het weer van de komende dagen van rapportcijfers (“Het weer van de zaterdag geef ik een acht.”) en gebruikte graag een toepasselijke weerspreuk (“plonst en duikelt eend en gans / Ja, dan is er regenkans!”). Typerend was ook Pelleboers hoge stemgeluid. En net als bij de Fries Paulusma verloochende hij zijn herkomst niet. In het accent was in dit geval zowel de geboorteprovincie Overijssel als zijn latere woonplaats, het Groningse Paterswolde, hoorbaar.

“Mijn vader is iemand die van zijn afwijking zijn beroep heeft gemaakt”, zou de zoon van Pelleboer later zeggen. Diens vader concludeerde: “Ik ben een geboren weeridioot, geen weersvoorspeller.”

Daarmee deed de in ’s-Heerenbroek ter wereld gekomen Jan Hendrik Pelleboer (1924-1992) zichzelf tekort. De boerenzoon was wel van jongsaf aan gek van en druk met het weer. Bij een plaatselijk café plakte hij –nog slechts een jaar of tien oud– al weerberichten op, gemaakt op basis van eigen metingen en waarnemingen. Na afronding van de lagere landbouwschool stuurde hij een brief naar het KNMI. Dat instituut liet hem in eerste instantie thuis metingen uitvoeren, maar nam hem na de oorlog, ondanks het feit dat hij niet over de juiste vooropleiding beschikte, in vaste dienst.

Weerman Piet Paulusma moest weg bij SBS6 maar heeft nu onderdak gevonden bij omroep MAX

Dat ging goed tot 1954, toen de nieuwe leiding van het KNMI niet langer verder wilde met medewerkers die er naast hun baan nog allerlei dingen naast deden. Pelleboer, die ook voor kranten werkte en lezingen over het weer gaf, hoorde daarbij. Na eerst goed nagedacht te hebben gedacht over de grote stap begon hij voor zichzelf.

In eerste instantie combineerde hij zijn meteorologische bespiegelingen met werk voor de sportredactie van het Nieuwblad van het Noorden. Later kon hij goed leven van zijn werk als weerman. Zeker toen de TROS hem in de jaren zeventig ontdekte. In eerste instantie dook Pelleboer met zijn weerpraatjes op in radioprogramma’s, zoals in het populaire, door Tom Mulder gepresenteerde Vijftig Pop of een Envelop op de zender Hilversum 3. Daarna volgde het televisie-actualiteitenprogramma TROS Aktua.

In een tijd met slechts twee tv-netten werd Pelleboer een nationale beroemdheid. Hij genoot van de erkenning voor zijn werk, maar was niet graag nationaal bezit. Als hij zich buiten het dorp begaf, vermomde hij zich daarom nog weleens met zonnebril, pet en aanplaksnor.

Op het hoogtepunt van zijn roem was Pelleboer bovendien geliefd doelwit van komieken. André van Duin toverde als ‘de Pel’ (bril met dikke glazen en een hoge stem volstonden) zijn meteorologische instrument tevoorschijn: een touwtje. “Het werkt heel eenvoudig. Als het waait, gaat-ie heen en weer. En als het regen wordt-ie nat.” Stemimitator Robert Paul haalde de vijfde plaats van de Top 40 met ‘ ’t Kan vriezen, ’t kan dooien’, waarin hij als Jan Pelleboer zijn persoonlijke top 5 aan elkaar rapte. Volkszanger Jan Boezeroen vertolkte een carnavalsschlager: “Jammer, Jantje Pelleboer / Van het weer deugt weer geen moer.” Pelleboer zelf deed af en toe reclames en had veel commercieel succes met een 06-weerlijn.

In 1992 kreeg de weerman –hij was het net rustiger aan gaan doen– een dodelijke hartstilstand. Het NOS-journaal opende die avond met het nieuws van het overlijden van Pelleboer. Hij had de weerman definitief van een rol in de anonimiteit verlost.

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden