BOEKRECENSIE

Weergaloze Ierse ellende

null Beeld rv
Beeld rv

Lisa McInerney vertelt een fascinerend verhaal over de eindeloze keten van schuld en boete.

Na een pagina of 25 van ‘Weergaloze dwalingen’ heb ik even een schemaatje getekend: wie is wie en hoe staat men in relatie tot elkaar? Niet omdat er overdreven veel personages voorkomen in het debuut van de Ierse Lisa McInerney, maar omdat ze continu dingen meemaken die ook alle anderen beïnvloeden, zelfs als die er niet bij zijn.

Er is de tiener Ryan, die drugs dealt terwijl hij eigenlijk zo getalenteerd is. Zijn vader Tony is alcoholist en op vrijwel alle fronten mislukt - wat hierin de kip is en wat het ei, is niet duidelijk. Dan is er gangster Jimmy, de beruchtste man van Cork, Ierlands tweede grootste stad. Zijn moeder Maureen wordt per ongeluk moordenaar, en verstoort daarmee ongewild het toch al wankele evenwicht in zowel haar familie als de onderwereld voorgoed. Er zijn lijken die moeten worden weggewerkt. Er is een geest, een goedhartige prostituee, een licht pedofiele buurvrouw en een kwezelige sekteleider. Het zijn toch wel veel personages. Maar ze zijn allemaal nodig om een fascinerend verhaal te vertellen over schuld en boete.

Vriendschap

De wereld die Lisa McInerney schetst doet denken aan die van Irvine Welsh’ ‘Trainspotting’: veel drugs, weinig verheffende levensdoelen, geweld, kinderverwaarlozing. Verder is alles anders. Waar ‘Trainspotting’ uiteindelijk, ondanks alle misselijkmakende en humoristische verwikkelingen, een boek over vriendschap is, komt in ‘Weergaloze dwalingen’ bijna niemand echt in contact met anderen. Er is eenvoudigweg geen ruimte voor in hun hoofd.

“Ik draag woede met me mee als een zak jankende katjes; ik ben niet in staat hen te verdrinken”, zegt Ryan op een gegeven moment. Bijna alle personages van ‘Weergaloze dwalingen’ zitten in een dergelijke impasse, iedereen op zijn eigen manier.

Ze verwijten zichzelf dingen, ze verwijten anderen dingen, en die zak vol ellende is hun totem geworden, hun veiligheid, het enige waar ze in vertrouwen. Wat moet je ook anders, als je ouders, je vrienden, de pastoor, de politie en de school je keer op keer laten zitten.

Een belangrijke lijn in het boek is die van het geloof. In het katholieke deel van Ierland is het minder lang geleden dan wij misschien denken dat ongehuwd zwangere meisjes schande over de hele gemeenschap brachten, weggestopt werden en hun kind moesten afstaan. Het overkwam Maureen. Behalve een weinig feestelijke relatie met haar criminele zoon Jimmy hield ze er een haat-liefdeverhouding met de katholieke kerk aan over. Als geen ander heeft Maureen, die immers een man omgebracht heeft, reden om zich schuldig te voelen. Maar keer op keer loopt ze tegen een muur als ze iets met die gevoelens probeert te doen. In de biechtstoel treft ze aan de andere kant van het roostertje óók een dader. Een vertegenwoordiger van het instituut dat haar leven ruïneerde, en dat van haar zoon, en zo dat van de mensen wier leven híj weer kapotmaakt. God, met zijn “enorme oren en een dichtgenaaide mond”, heeft geen enkel antwoord.

Zonden

Uiteindelijk moet iedereen door het leven met het besef van zijn zonden. Wat McInerney duidelijk maakt, is hoezeer je daarmee je omgeving kunt belasten. Je schuldig voelen, sorry zeggen, boete willen doen, is niet altijd een gebaar richting buitenwereld, een begin van iets goedmaken. Voor veel personages in deze roman is het vooral een manier om de zak met katjes niet open te hoeven maken. Om een boos en schuldig slachtoffer te blijven.

Er wordt gewerkt aan een tv-serie van ‘Weergaloze dwalingen’. Ingrediënten voor zoiets biedt het kleurrijke verhaal vol list en bedrog in overvloed. Maar ik ben vooral benieuwd hoe de fascinerende schrijfstijl van McInerney wordt verwerkt. Haar metaforen zijn keer op keer verrassend. “Het trof hem als de klap van een vroedvrouw”, bijvoorbeeld, of een man die er lenig genoeg uitziet “om opgevouwen te worden als hij niet gebruikt werd”. Vooral Ryan, die zichzelf in de loop van het boek de slechterik laat worden waartoe hij was voorbestemd, heeft dwars door zijn drugsgebruik heen een originele kijk op de wereld.

In Ierland is inmiddels ‘The Blood Miracles’ verschenen, McInerney’s vervolg op haar met de Baileys Prize bekroonde debuut, geheel vanuit het perspectief van personage Ryan verteld. Ik hou het schemaatje nog even bij de hand.

Weergaloze dwalingen, vert. Johannes Jonkers. Querido; 400 blz. € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden