Review

Weerbarstige Plath verdient ambivalentere film

De Amerikaanse dichteres Sylvia Plath, die in 1962 op 30-jarige leeftijd haar hoofd in de oven stak, is synoniem aan de 'dark side'. De kant van woede, afgunst, wraaklust, gewelddadige passie, doodsverlangen. Van al wat God verboden heeft aan aardige meisjes. Als Plath over bloemen en bijen dicht, wat ze veel heeft gedaan, dan gaat het niet over bloemetjes en bijtjes. Een bijenkorf vergelijkt ze met de doodskist van een dwerg, de rode tulpen die ze na een operatie ontvangt doen pijn in de verder ademloze, witte ziekenhuiskamer. Horror, horror, dat is Sylvia Plath. In een van haar beroemdste gedichten 'Daddy', in de film 'Sylvia' door Gwyneth Paltrow zo woest mogelijk voorgedragen, noemt ze haar dode vader een nazi en zichzelf een jood. Grote woorden die haar postuum ook op kritiek kwamen te staan, maar voor mij was Plath altijd, nadat ik eerst haar dagboek en vervolgens haar gedichten las, geloofwaardig. Alleen maar nog geloofwaardiger toen ik een BBC-opname van vlak voor haar dood hoorde en moest constateren dat ze niet prettig klonk. Te volwassen voor iemand van nog geen dertig, gemaakt Brits accent, arrogant. In die radio-opname leest Plath 'Daddy', niet woest maar beheerst, bekakt zelfs, wat het furieuze gedicht nog dreigender maakt.

Sylvia Plath was na de postume publicatie van haar gedichten het onderwerp van acht biografieën en nog veel meer literaire studies, maar nu is er voor het eerst een film over haar leven; over de veelbesproken laatste fase: haar fatale huwelijk met de Engelse dichter Ted Hughes. De biopic van de Nieuw-Zeelandse Christine Jeffs creëerde voor uitbreng al oproer in Engeland omdat Frieda Hughes (dochter van Plath en Hughes) zich tegen het project keerde. Dochter Frieda zal ook achteraf niet blij zijn want 'Sylvia' is een te makkelijke film. Eén die Plaths 'dark side' laat verdrinken in onbegrijpelijke flarden poëzie en in de mist die hoort bij Engelse dichtkunst. Wie werk en leven niet kent leert er uit deze film weinig over, wie het wel kent mist de nuances. De belangrijkste misser is wel de keus voor Gwyneth Paltrow als hoofdrolspeelster. Geen actrice die weet hoe ze weerstand op moet roepen, terwijl de intense Plath tijdens haar leven veel weerstand opriep. Ook toen ze nog niet depressief maar wel over-ambitieus en perfectionistisch was. 'Flashy and pushy' was 'die Amerikaanse' volgens mede-studenten in Cambridge, zo schrijft biografe Diane Middlebrook. Egocentrisch, overspannen jaloers. 'Not nice', aldus New Yorker journaliste Janet Malcolm. Bij Paltrow stranden al die fricties in haar blauwe ogen, in haar gezonde uitstraling. En bij de betere dubbelzinniger scènes, wanneer de onttakeling van Plaths huwelijk een feit is, strandt de frictie in rafelig dichteressenhaar; gelijk passief-aggresieve Mia Farrow in 'Husbands and Wives'. Jeffs laat wel wat van Plaths jaloezie zien, maar koppelt die direct aan de overspeligheid van de broeierige Hughes. Zo valt ze terug op het allang bijgestelde beeld van Plath als slachtoffer van Hughes en haar tijd, vandaar vast ook het besluit om de titel 'Sylvia and Ted' te veranderen in 'Sylvia'. Ze kiest haar kant. Nu zal iedereen die zich een leven alleen met twee kleine kinderen in een ijskoude winter in prefeministisch Engeland voorstelt, snappen dat Plath inderdaad ook slachtoffer was van die echtgenoot, maar dat alleen is een simpele en bovendien saaie voorstelling van zaken. Een dichteres die zo uitblinkt in het verwoorden van wat irrationeel, haatdragend en onbetamelijk is, verdient een angstaanjagender, ambivalentere film.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden