Weer bepaalt Quebec de stembusslag

AMSTERDAM - Niets is zo bedrieglijk in een Canadese verkiezingscampagne als de opiniepeiling. Met de riante voorsprong van de Liberalen op de (behoudende) Progressieve Conservatieven (PC) en de populistisch-rechtse Reformpartij lijkt er vandaag bij de parlementsverkiezingen geen vuiltje aan de lucht voor de partij van premier Jean Chrétien.

Maar dit is een landelijke peiling en Canada dreigt in juni 1997 meer dan ooit een 'Canada van de naties' te worden, waar in iedere regio een andere partij de dienst uitmaakt. En dat kan de meerderheid van 55 zetels, die de Liberalen op 25 oktober 1993 behaalde op alle andere partijen samen aanzienlijk doen slinken. In het slechtste scenario halen de Liberalen zelfs niet de meerderheid van de 301 lagerhuiszetels.

De verkiezingen van 3,5 jaar geleden zorgden voor een politieke aardverschuiving, zoals Canada die vele jaren niet had meegemaakt. De tot op de draad versleten conservatieve regering van Kim Campbell, die enkele maanden eerder de veteraan Brian Mulroney was opgevolgd als premier, sleurde in zijn val bijna de hele, 154 leden tellende fractie mee. Slechts twee conservatieven haalden opnieuw het lagerhuis in Ottawa. De slachting vond vooral plaats in de provincies Quebec en Ontario en aan de westkust, in Alberta en Brits Columbia. Jean Charest, een jonge conservatief uit de omgeving van Montreal (Quebec) is nu de leider van de minifractie.

In 1993 maakte Canada voor het eerst kennis met twee grote regionale partijen, het afscheidingsgezinde Bloc Quebecois, met alleen aanhang in de provincie Quebec, en de Reformpartij, met steun in Brits Columbia en Alberta. Beiden kregen 54 zetels in het lagerhuis en het Bloc geldt als de officiële oppositie, ofschoon het dus tien van de elf provincies of territoria niet vertegenwoordigt.

Scoren

Toen Chrétien eind april vervroegde verkiezingen uitschreef liet hij zich leiden door twee punten op de Canadese politieke agenda. Ten eerste wilde hij scoren op het financiële beleid van minister Paul Martin, die dankzij een straf en streng beleid de staatsschuld drastisch had teruggebracht. En vanuit die positie kon de premier gaan beloven dat hij in een volgende regeerperiode vraagstukken als de werkloosheid zou aanpakken en de belastingen zou verlagen.

Ten tweede wilde hij het spook van het Quebecse separatisme voorblijven. Anderhalf jaar geleden ontsnapte Canada maar ternauwernood aan een afscheiding van de provincie. De verwachting is dat de huidige premier van Quebec en leider van de (provinciale) separatistische Parti Quebecois, Lucien Bouchard, binnen twee jaar opnieuw een referendum zal willen houden over deze zeer gevoelig liggende kwestie.

Daarvòòr moet hij eerst een nieuw mandaat aan de kiezers in de provincie vragen. De separatisten zijn, vooral door het weinig bezielende optreden van Bloc-leider Gilles Duceppe, op dit ogenblik niet zo populair in Quebec en Chrétien hoopt dat een tegenvallend resultaat van het Bloc de animo voor weer een referendum zal doen afnemen.

Waar Chrétien geen rekening mee had gehouden is dat niet de economie het belangrijkste gespreksonderwerp in deze verkiezingscampagne is geworden, maar Quebec en de eenheidsstaat. Dat heeft hij vooral te danken aan Preston Manning, de leider van de Reformpartij. Omdat hij in tegenstelling tot Chrétien en Charest niets heeft te verliezen in Quebec, neemt Manning deze provincie stevig in de tang.

De Reformisten is het al jaren een doorn in het oog dat Quebec keer op keer de politieke agenda in Ottawa kan bepalen. Manning heeft de afgelopen weken de strijd aangebonden met het plan van Chrétien om Quebec een aparte status te geven, waardoor de provincie zich binnen de eenheidsstaat toch speciaal en anders dan de overige provincies kan voelen. Zo zou het separatisme moeten worden doodgeknuffeld.

De Reformpartij schuwt in zijn strijd tegen Quebec een beetje demagogie niet. In een advertentie werd aangekaart dat niet alleen de leider van het Bloc, maar ook Chrétien en Charest Quebecois zijn en dat die bevolkingsgroep dus wel erg domineert in de landelijke Canadese politiek. De wrevel daarover heerst sterk in het westen van het land. Het zou de Reformpartij en haar aanhang veel waard zijn als ze vandaag in zeteltal het Bloc zou verslaan en zo de status van officiële oppositie zou overnemen.

Marginaal

De positie van de Liberalen is penibeler, omdat de partij in vrijwel iedere regio wat zetels dreigt te verliezen. Van de 70 zetels (op de 301) die gelden als marginaal - een kleine verschuiving doet ze al van politieke kleur veranderen - worden er 41 bezet door de Liberalen. Die hoeven er maar tussen de 25 en 30 te verliezen en ze zijn de absolute meerderheid kwijt.

In het uiterste westen is het niet onmogelijk dat er zeven zetels worden verloren aan de Reformpartij. Of het er meer zijn, hangt af van hoe goed de Reformisten het in Ontario doen. Deze provincie heeft met 103 zetels ruim een derde van de totale parlementaire vertegenwoordiging in Ottawa. Ontario is sinds 1993 hèt territorium van de Liberalen; ze wonnen er 98 van de 99 zetels, maar met geringe voorsprong op de Reformpartij.

Ook aan de Atlantische kust is de Liberale partij de afgelopen jaren heer en meester geweest. Ze hebben in die kleine provincies 31 van de 32 zetels in handen. Maar in de peilingen doen de conservatieven van de PC het hier heel goed en ze zullen waarschijnlijk een handvol zetels op de Liberalen winnen. In de prairie-provincies Manitoba en Saskatchewan hebben de Liberalen ook meer dan de helft van de 28 zetels, maar hier dreigt de sociaal-democratische NDP te profiteren van de onvrede over het 'rechtse' economische beleid van Chrétien.

En dan Quebec. Als de PC zich van de catastrofe van 1993 gaat herstellen dan zal dat vooral in deze provincie blijken, ten koste van het Bloc Quebecois. Maar een herstel van de positie van voor oktober 1993 zit er voor de partij van Jean Charest nog lang niet in. Die tijd komt misschien wel nooit weer terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden