Week vóór de eenzaamheid

Vanavond fiets ik naar de stad van eenzame mensen: 'Stem in de stad', een organisatie die in Haarlem hulp biedt aan daklozen. Beste mede eenzamen, zal ik zeggen, eenzaamheid voelt altijd hetzelfde. Als een kale tak die in de herfstwind vergeefs tegen een muur slaat.

Maar er zijn verschillende eenzaamheden. Zo ontstaat sociale eenzaamheid door weinig contacten. Als je altijd moppert of met een kegel rondloopt, mijden de mensen je. Verder is er pathologische eenzaamheid. Je laat jezelf in de steek omdat je je eigen wensen en behoeften niet vertrouwt. Je doet dingen vooral omdat het zou 'moeten'. Deze eenzaamheden zijn te verhelpen door sociale activiteiten of therapie. De derde variant is existentiële eenzaamheid. Die heeft geen oorzaak maar is gegeven met ons pure bestaan, onze existentie. Vandaar dat je je eenzaam kunt voelen terwijl mensen je hartelijk op de schouder slaan.

Existentiële eenzaamheid houdt besef in van de eindigheid en toevalligheid van het bestaan: 'Ik had er net zo goed niet geweest kunnen zijn'. Ten diepste maakt dit ons allen tot daklozen, vluchtelingen zonder recht van bestaan. Het is de bron van een negatief zelfbeeld: ik ben overbodig, een last, ik deug niet. In christelijke termen: je voelt je zondig.

We proberen onze eenzaamheid te vergeten door anderen de schuld te geven, of te vluchten in een relatie of een verslaving. Of we verdwijnen in een groep - van Ajax tot IS. Soms verdwijnt iemand in de dood.

Maar existentiële eenzaamheid, zeg ik vanavond in de stad van eenzame mensen, is in werkelijkheid de roep van ons innerlijk. Die is een roep om zelfwording, om persoonlijke groei waarin onze eenzaamheid tot een grotere en diepere verbondenheid leidt. Denk aan de monnik die, met als enig gezelschap een bed, een stoel en een kloostermuis, zich verbonden voelt met alles en iedereen en voor de wereld bidt.

Deze eenzaamheid is geen probleem dat opgelost moet worden, want dan zouden we als mens oplossen. Ze is niet iets wat ik mis, maar wie ik ben. Juist het besef dat ik er net zo goed niet had kunnen zijn, dat mijn bestaan toevallig lijkt, is een blijk van Gods genade. Genade is immers vrij, kent geen waartoe of waarom. Zoals doopwater gewoon kraanwater is maar toch heel anders, is genade gedoopt toeval. De enige reden waarom ik besta is die merkwaardige hobby van God die liefde heet.

Elk mens is door God gewild. Het bewijs? Dat je bestaat, punt. In plaats van een vijand, wordt de eenzaamheid dan een vriend, een teken dat je gewenst bent, aanvaard - al kom je net uit de bak, heb je je relatie verprutst of ben je aan de coke. Pas door de kale takken van ons bestaan, zegt de dichter Rilke, zien we het enige dat we nog hebben: de hemel.

'Wees bescheiden, als iets

dat is gerijpt tot realiteit

zodat hij die alles begon

jou kan raken als hij je wil bereiken.'

Die aanraking geeft grond onder de voeten zodat we beter met de andere soorten eenzaamheid kunnen omgaan. We worden socialer, durven onszelf te laten zien. Ook kunnen we de moed krijgen om moeilijke dingen in onszelf aan te pakken en zo nodig in therapie te gaan.

Na mijn lezing zal ik door de stille straten naar huis fietsen, langs de starende, verlichte ramen. De stad van eenzame mensen is overal.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden