Wedloop tegen de vergrijzing

Staatssecretaris Margo Vliegenthart (PvdA) put hoop uit de 66 procent van de 50-plussers die met een gerust hart zijn lot in handen van de zorgsector legt. Gerontoloog prof. C. Knipscheer maakt zich juist zorgen over de 33 procent die dat niet doet. In de Verdieping reacties op het Trouw-onderzoek Zorg voor Ouderen. En een selectie uit de antwoorden op de enquêtevragen.

Een willekeurig weekoverzicht, begin mei. Demente bejaarden zwerven volgens de ouderenbond Anbo op straat; geen plaats in het verpleeghuis (De Telegraaf). Een hoogbejaarde man in het verzorgingshuis krijgt aan het eind van de ochtend zijn ontbijt, drie kwartier later een warm middagmaal (Algemeen Dagblad). En de gezondheidszorg blijkt een hoogst ongezonde werkplek, want nergens worden zoveel werkneemsters arbeidsongeschikt als juist in deze sector (de Volkskrant).

Werk aan de winkel voor de verantwoordelijke, nu demissionaire staatssecretaris, Margo Vliegenthart. Zeker, ze kent de verhalen. ,,Dat verzorgenden mensen een luier ombinden en zeggen, 'laat maar lopen'. De helft van de cliëntenraden in de verpleeghuizen herkent dat. Dat kán natuurlijk niet.'' Stad en land afbellen om een plaatsje te vinden voor je dementerende moeder, om erachter te komen dat de kortste wachttijd voor het verpleeghuis een half jaar is: ze heeft het van nabij gezien. Al tekent ze daarbij aan dat er dan soms drie weken later plotseling toch plaats is, als het echt uit de hand begint te lopen.

Waarmee ze maar wil zeggen dat het, ondanks de schrijnende verhalen, niet alleen ellende troef is. Ook het Trouw-onderzoek stemt wat haar betreft toch vooral tot tevredenheid. ,,Jongeren blijken heel veel over te hebben voor hun ouders of grootouders. Meer zelfs dan die ouderen zelf willen.'' Alle reden om werk te maken van het zorgverlof, vindt ze.

Jongere generaties hebben bovendien geld over voor de ouderenzorg en de AOW, ook als die steeds duurder worden doordat de bevolking vergrijst. ,,Ze zien de vergrijzing niet als een probleem van ouderen.'' Er zijn geen tekenen dat de samenleving minder zorgzaam wordt, constateert Vliegenthart tevreden. Bovendien, tweederde van de 50 tot 65-jarigen in het Trouw-onderzoek gaat nog altijd met een gerust hart naar het verpleeg- of verzorgingshuis, mocht dat onverhoopt nodig zijn. Dat valt haar alleszins mee.

Dat één op de drie mensen in deze leeftijdscategorie daar klaarblijkelijk anders over denkt, schokt haar niet. Begrijpelijk, vindt ze. ,,Als je nog gezond van lijf en leden bent en je ziet een groep mensen bij elkaar die zwaar dementeren, zitten te brabbelen of gillen, dan is dat geen leuk vooruitzicht. Daar wil je gewoon niet bij horen.'' Eenmaal opgenomen ligt dat anders. Dan blijken ouderen toch heel tevreden over het verzorgings- of verpleeghuis, stelt ze.

Een andere indruk geeft een boekje met gebundelde brieven uit het verpleeghuis, onlangs uitgebracht door het Nationaal ziekenhuisinstituut. Ouderen schrijven hierin indringend over hun leven in het verpleeghuis. Niet meer zelf kunnen beslissen wanneer je eet, drinkt of slaapt. Maar, zegt de staatssecretaris wederom, het is niet overál kommer en kwel. Ze liep als kamerlid in verschillende verpleeghuizen een dag mee. ,,Het ene verpleeghuis bleek met hetzelfde budget toch een stuk meer te kunnen bieden dan het andere.''

Ze heeft dan ook een broertje dood aan een zorgsector die maar blijft sputteren dat de overheid met te weinig geld over de brug komt. Recent weer de Nederlandse vereniging voor verpleeghuiszorg (NVVz) die zich beklaagde over het veel te krappe budget voor verlaging van de werkdruk: dit jaar 80 miljoen - amper genoeg om de werkdruk op peil te houden, laat staan te verlagen -, volgend jaar nog maar 65 miljoen.

Ze is er nijdig over. ,,We zijn pas begonnen te praten over de manier waarop we het extra geld gaan besteden. En nu al roepen de koepels van de verzorgings- en verpleeghuizen dat ze al dat geld in verlichting van de werkdruk willen steken. Niets in verkorting van de wachtlijsten. Daarmee zeggen ze eigenlijk dat de wachtlijsten niet hun probleem zijn.''

Dat de overheid alleen maar streeft naar doelmatigheid en bezuinigingen, en daardoor in de hand werkt dat de verzorgenden van de ene naar de andere patiënt moeten rennen: een mythe, wat haar betreft. Handig speelt ze het balletje terug. Waar blijven de thuiszorg en de verpleeg- en verzorgingshuizen zelf eigenlijk? Zie een recent onderzoek onder 122 thuiszorginstellingen. ,,Die bleken onderling heel sterk te verschillen. Ook in bijvoorbeeld het ziekteverzuim. Voor mij blijkt daaruit dat een hoog ziekteverzuim geen gegéven is. Instellingen kunnen daar zelf blijkbaar invloed op uitoefenen.'' Dergelijk vergelijkend onderzoek moet meer plaatsvinden, vindt ze, ook in de verpleeg- en verzorgingshuizen. En vervolgens moeten de zwakke broeders leren van de besten.

Het is eigenlijk zo simpel, legt ze uit. Aandacht voor het personeel drukt het ziekteverzuim, een lager ziekteverzuim leidt tot minder werkdruk. Dan hebben de verplegenden en verzorgenden wat meer tijd om hun patiënten de broodnodige aandacht te geven, wat ook goed is voor hun eigen motivatie. Gemotiveerd personeel kan de thuiszorg en de verpleeg- en verzorgingshuizen weer een frisse, meer dynamische uitstraling geven. En dan zullen vast weer meer mensen te porren zijn voor een baan in de zorgsector.

De stelling 'het gaat goed met de ouderenzorg' durft ze nog niet aan. Maar er zijn plannen gemaakt, convenanten getekend. En er is geld: twee miljard extra voor deze regeerperiode, bestemd voor de verpleeg- en verzorgingshuizen en voor de thuiszorg. ,,Echt een trendbreuk'', verzekert ze. ,,De vorige regeerperiode stond de thuiszorg op nul procent groei en zijn er 16 000 plaatsen in verzorgingshuizen geschrapt.'' Dat extra geld is nodig, want Nederland vergrijst in rap tempo. Maar goed, het budget voor ouderenzorg groeit dan ook - zelfs iets sneller dan de vergrijzing.

Natuurlijk zal de burger het pas geloven als hij ziet dat de wachtlijsten echt korter worden. ,,Maar er wordt hard aan gewerkt en er is geld voor. We zijn op de goede weg.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden