Website spoort eigenaren van geroofde kunst op

In totaal 162 musea hebben hun collectie onderzocht op sporen van de nazi's. 'Omdat we willen dat onze collectie van onbesproken blazoen is.'

'Bild mit Häusern' van Wassily Kandinsky, 'Gezicht op Delft vanuit het Noorden' van Jan van Goyen, 'Proun P23, nr. 6' van El Lissitzky, 'Kinderen aan het strand' van Isaac Israels. Bekende werken waar geen museumbezoeker een schaduw over ziet vallen. Maar uit onderzoek blijkt dat op zijn minst kan worden vermoed dat deze werken tussen 1933 en 1945 zijn geroofd of gedwongen verkocht in opdracht van de nazi's. Dergelijke 'roofkunst' was meestal het bezit van joodse families.

Vier jaar lang hebben 162 musea hun hele collectie onderzocht. 139 van dergelijke verdachte werken zijn tevoorschijn gekomen. Van 61 werken is de oorspronkelijke eigenaar bekend, van 78 objecten is nog niet zo zeker van wie het was en of het echt om roofkunst gaat. Omdat alle musea meededen die kunst uit die periode konden hebben, zijn alle omstreden stukken uit het openbaar kunstbezit nu in beeld.

Dit onderzoek van de musea, opgezet door de Nederlandse Museumvereniging, is de derde onderzoeksronde naar kunst die rond de oorlog onder verdachte omstandigheden van eigenaar wisselde. Rudi Ekkart leidde de onderzoeken vanaf 1997. Nu is hij voorzitter van de Commissie Museale Verwervingen vanaf 1933 die de musea ondersteunde bij deze zoektocht naar bewijzen.

Alle verdachte kunstvoorwerpen staan nu op de website www.musea-leverwervingen.nl, met teksten in het Nederlands en Engels. De musea hopen op wereldwijde hulp om de gerezen vragen te kunnen beantwoorden.

Allard Pierson Museum 'Hoofd van Tiberius' Anoniem
Veel musea zochten al eerder naar roofkunst in hun collecties. Zoals het Gemeentemuseum in Den Haag dat 19 besmette werken in bezit heeft, waaronder werken van Jan Sluyters, Jan Toorop en George Hendrik Breitner. Het Gemeentemuseum heeft al meerdere rechtmatige eigenaren opgespoord. Onder meer door advertenties in buitenlandse kranten, zegt directeur Benno Tempel. "Van deze 19 werken hebben we de eigenaren nog niet achterhaald. De website zou daarbij kunnen helpen."

Waarom doen musea vrijwillig aan dit onderzoek mee? Tempel: "Omdat we willen dat onze collectie van onbesproken blazoen is. Je wilt toch niet leven in een land waar een collectie bestaat op basis van roof."

Catharijneconvent 'Lazarus en de rijke man' Anoniem
Op de website van het Museum Catharijneconvent staat het al: het schilderij 'Lazarus en de rijke man' van een onbekende schilder uit het begin van de zestiende eeuw is in 1944 geveild uit de boedel van een gravin uit Bussum. Toen het museum dit met hulp van de commissie vorig jaar ontdekte, heeft het de informatie meteen openbaar gemaakt.

"Er is alleen sprake van onduidelijkheid over de herkomst, we weten nog niet of het gaat om roofkunst", aldus directeur Marieke van Schijndel.

"Het is een belangrijk stuk, het hangt in onze vaste presentatie, maar mocht er een claim komen, dan werken we natuurlijk mee. We willen naar eer en geweten handelen."

Dordrechts Museum 'Herderin met kind in een landschap' Jacob Gerritszoon Cuyp
In 2002 kocht het Dordrechts Museum 'Herderin met kind in een landschap' van Jacob Gerritszoon Cuyp bij een Duitse handelaar. Er leek geen vuiltje aan de lucht, maar toen 800 van de 4000 museumstukken opnieuw werden doorgelicht, bleek dit schilderij in de oorlog in de beruchte Lirobank - een roofbank - terecht te zijn gekomen en na de oorlog niet te zijn teruggegeven aan de eigenaar J. Hedeman. Peter Schoon, directeur van het Dordrechts Museum: "We kochten het werk te goeder trouw, maar doordat we tegenwoordig veel meer weten over veilingen en roofbanken uit de oorlog konden we deze voorgeschiedenis ontdekken. Met hulp van de ervaren commissie."

Het Dordrechts Museum heeft zelf contact gezocht met de erven. "Die waren aangenaam verrast dat het museum eigener beweging de familie benaderde. Hoe het nu verder loopt, weten we niet. Maar de gesprekken verlopen plezierig."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden