'We zullen er altijd zijn, al is het in de herinnering'

Rooms-katholieken, presbyterianen of doopsgezinden: ze hebben allemaal hun eigen kerk in het Indiaanse reservaat Warm Springs in het Amerikaanse Oregon. ,,Maar we keren altijd terug naar onze eerste godsdienst, de Indiaanse'', vertelt Leslie Bill. ,,Bij begrafenissen bijvoorbeeld.''

Bill is een traditionele Indiaan die in de bosbouw werkt. Onder zijn bruine vilten hoed steken lange donkere vlechten uit. Het Indiaanse geloof is vrijwel hetzelfde als de christelijke godsdiensten, meent hij, en ook Ellen Thompson, een Indiaanse die wars is van Amerikaanse invloed in het reservaat, ziet geen verschil. ,,De bijbel is het woord van onze God, maar dan geschreven in het Engels'', legt zij uit.

Ze werkt in een lokaal supermarktje dat in niets lijkt op de gigamarkten buiten het reservaat. Ze heeft het wel eens moeilijk met de discriminatie van Indianen door blanke Amerikanen. ,,Wij hebben geleerd dat een niet-Indiaan ook een mens is. God maakt immers geen fouten. Omgekeerd is dat kennelijk niet zo.''

Pratend met Bill en Thompson lijkt het christelijk geloof niet meer dan een laagje over het stevig verankerde Indiaanse geloof. Iedere Indiaan weet me te vertellen dat de songs daarin een belangrijke rol spelen. De melancholieke gezangen begeleid door een enkele drum, worden van vader op zoon, van moeder op dochter overgebracht.

Wanneer ik op een middag een bejaardenlunch bijwoon in het vierduizend inwoners tellende reservaat, vertoont de grootbeeldtelevisie net een honkbalwedstrijd. Even later heffen de Indiaanse ouderen een lied voor de maaltijd aan. Nettie Shawaway (96) zingt met gesloten ogen dapper mee. In haar krachtige stem klinkt de geest van generaties indianen door, wanneer zij met bevende hand naar het glas water tast: de bron van leven die voor elke belangrijke gebeurtenis wordt genuttigd.

De televisie, de song en het water: het typeert de twee werelden waarin de Indianen leven. Omringd door het moderne Amerika proberen zij wanhopig hun oude tradities te behouden. Maar de bedreiging komt niet alleen van buiten het reservaat, denkt Bill. Sommige Indianen, en dan vooral de 'verwaterde stamleden', zoals hij de halfbloeden noemt, willen bijvoorbeeld hout kappen op plekken die door de wijze voorouders als heilig zijn bestempeld. Plekken, waar de grond ongerept moet blijven en het water schoon. Indianen hebben de grond immers van hun schepper gekregen om ervoor te zorgen, niet om er winst mee te maken.

,,Als we de verwaterde stamleden hun gang laten gaan, krijgen we hier zelfs hamburgertenten zoals Burger Kings. Daarom is het belangrijk dat we onze songs niet verliezen'', voegt hij eraan toe.

Aan de andere kant heeft hij geleerd dat de schepper voor hem zal zorgen. Ook dat heeft hij van de wijze ouderen geleerd. ,,In het hiernamaals is een plek speciaal voor ons apart gezet. Dus ik weet dat ik me geen zorgen hoef te maken, al is het soms moeilijk.''

Het is bijvoorbeeld niet makkelijk om de jeugd op te voeden in de oude tradities, vindt Bill. ,,Als een plaat met een tik herhaal ik tegenover mijn kinderen telkens weer het belang van onze eigen waarden en tradities. Natuurlijk leer je de maniertjes van de blanke, maar je gebruikt ze niet. De blanke westerling is immers gedreven door geld, de traditionele Indiaan kent dat niet.''

Aan de andere kant beseft hij dat de invloed van buiten niet te stoppen is in zo'n klein reservaat. ,,Sommige westerse waarden móeten we wel accepteren en daardoor werken we zelf mee aan onze vernietiging.''

Toch beginnen steeds meer jonge Indianen in het Warm Springs reservaat hun identiteit te herontdekken, weet Myra Shawaway, coördinatrice van het talenprogramma.

Er is bijvoorbeeld volop belangstelling voor het leren van de drie in Warm Springs nog gesproken Indiaanse talen, vertelt zij. Uiteindelijk moeten deze talen een volwaardig vak op de high school worden. ,,Het is mijn droom ooit kinderen in de eigen taal met hun grootouders te horen praten.''

Maar Ellen Thompson, die pas op haar negende Engels leerde, verzet zich tegen dit programma. Daarin wordt ook de hele Indiaanse woordenschat in de computer ingebracht; mét Engels equivalent.

,,Hoe kun je onze taal overbrengen in het Engels met zijn verleden en tegenwoordige tijd'', vraagt zij zich geschokt af. ,,Die begrippen kennen wij helemaal niet. Ons verleden is het heden, want je verleden neem je mee. Bovendien ligt onze geheime taal, de taal waarmee we met de Schepper communiceren, dan op straat.''

Bang dat de talen verloren gaan, is ze overigens niet. ,,Dan was het al lang gebeurd.'' En al evenmin is ze bevreesd dat de Indianen ooit zullen uitsterven.

,,Ons innerlijk hebben ze immers nooit weg kunnen nemen: I am an Indian. Dat is de kern. Wij Indianen zullen er altijd zijn, al is het maar in de herinnering.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden