'We zitten gevangen in het frame van de 3 procentsnorm'

Minister Jeroen Dijsselbloem van Financien geeft een reactie op de nieuwe ramingen van het Centraal Planbureau. Het begrotingstekort komt dit jaar uit op 3,3 procent en volgend jaar op 3,4 procent, blijkt uit CPB-ramingen.Beeld anp

De 3 procentsnorm zullen we dit jaar en in 2014 niet halen, zo liet het CPB ons vanmorgen weten. Het beproefde recept van politici: bezuinigen en lasten verzwaren. Slecht idee, vinden economen. "Dat tekort van drie procent is belangrijk omdat we het belangrijk hebben gemáákt", zegt econoom David Hollanders.

Zitten we nu echt in een crisis, of zit het tussen onze oren? Het gaat goed met de export, we hebben een overschot op de lopende rekening, kunnen tegen lage rente geld lenen en de staatsschuld is niet exorbitant hoog.
Hollanders: De crisis zit ten dele tussen onze oren. Er zijn wel degelijk grote problemen, maar we kijken vooral naar minder belangrijke zaken. Zo hebben we het wel over overheidsschulden, maar niet over private schulden. We kijken naar de overheidsbegroting, maar niet naar economische groei. We kijken enigszins naar banken, maar dan vooral naar de bonussen.

We zitten gevangen in een frame waarin we naar de verkeerde zaken kijken.

Dat tekort van drie procent is belangrijk omdat we het belangrijk hebben gemáákt. In die zin is het ook belangrijk. Zoals sociologen zeggen: things percieved as true are true in their consequences. Maar in theoretisch en empirisch onderzoek is van dat belang nooit iets gebleken. In empirisch onderzoek is de vuistregel dat 90 procent overheidsschuld een keerpunt is. Dan kan de schuld ten koste gaan van economische groei. Een tweede is dat private schulden boven de 150 procent ook tot problemen kunnen leiden. Daar zit Nederland nu ruim boven. We kijken dus naar de verkeerde vuistregel.

Het IMF, de OESO en CPB hebben in het verleden gewaarschuwd voor bezuinigingen en lastenverzwaring. Nu lijkt het kabinet in te zetten op belastingverhoging en een nullijn voor werknemers in de zorg en bij andere door de overheid gefinancierde organisaties.
Hollanders: Dat is geen goed idee. Eén van de grote problemen waar we nu mee te maken hebben is de vraaguitval in de private sector. Er wordt te weinig verkocht. Dat is te stimuleren door de lonen te verhogen.

Als je de crisis vanuit Europees perspectief bekijkt, moet Nederland meer geld uitgeven dan er binnenkomt. Van links tot rechts willen we dat Griekenland uit de crisis komt. Dan kan alleen als de Grieken meer exporteren dan importeren. Maar daarvoor moeten andere landen juist meer invoeren dan uitvoeren. Denk daarbij aan landen met een overschot op de lopende rekening en landen die goedkoop kunnen lenen. Aan landen die veel sparen en pensioenvermogens hebben. Landen als Nederland dus.

Wat kan de overheid nog meer doen om de economie te stimuleren?
Hollanders: De overheid kan zelf meer geld uit te geven, bijvoorbeeld door bruggen te bouwen en wegen aan te leggen, of door onderwijzers in dienst nemen. Het kan ook op een indirecte manier door bijvoorbeeld uitkeringen te verhogen en meer geld aan private partijen te geven. De eerste optie is momenteel zinniger. Dan weet je zeker dat er iets met het geld wordt gedaan. In het tweede geval kunnen mensen het geld ook op de bank zetten.

Reacties economen: consumenten vertrouwen geven
Niet alleen Hollanders waarschuwt voor bezuinigen als doel op zich. Ook andere economen laten in een reactie op de CPB-cijfers weten dat het kabinet werk moet maken van hervormingen die de economie op langere termijn ondersteunen en consumenten vertrouwen geven.

"Wat het kabinet absoluut niet moet doen, is volgend jaar nieuwe bezuinigingen doorvoeren. Dat zou dramatisch zijn voor de werkgelegenheid'', zegt Sylvester Eijffinger. "Ik pleit voor hervormingen, vooral van de arbeidsmarkt. Het kabinet moet hierover een akkoord sluiten met werkgevers en vakbonden. Ik ben voorstander van het Deense model, waarin werknemers worden verplicht zich om te scholen en werkgevers een baan garanderen.''

Ook Bas van der Klaauw vindt dat het kabinet nu niet overhaast weer allerlei bezuinigingmaatregelen moet nemen. "Dat zou in de huidige omstandigheden desastreus zijn, gezien de oplopende werkloosheid.''
"Er is rust nodig om consumenten weer wat vertrouwen te geven en de economie te laten aantrekken. Het is beter om na te denken over hoe de arbeidsmarkt, de huizenmarkt, de gezondheidszorg en een duurzame energievoorziening er over 5 tot 10 jaar moeten uitzien. ''

Arnoud Boot stelt vast dat uit de cijfers een absolute vertrouwenscrisis bij de consumenten blijkt. "Over de huizenprijzen, over het overheidsbeleid in het algemeen dat zich voortdurend fixeert op de laatste cijfers. Maar op dagkoersen kan je geen beleid maken.''

Het kabinet laat zich volgens hem gijzelen door een bezuinigingsdiscussie. Wat het zou moeten doen, is "het initiatief naar zich toehalen, zekerheid verschaffen, zijn hervormingsagenda uitdragen: uitleggen wat het van het plan is met de huizenmarkt, de arbeidsmarkt, de gezondheidszorg. Dan krijgen consumenten weer vertrouwen en gaan ze weer uitgeven. Dat heeft de economie nodig."

Van Sweder van Wijnbergen hoeft het kabinet dit jaar niets te doen. "Vorig jaar is er een pad uitgestippeld om uiteindelijk ruim onder de 3 procent uit te komen. Dat doel gaat het kabinet wel halen, maar nu even niet. En dat is niet erg, want we zijn geen Griekenland dat over de rand van de afgrond bungelt.''

"Volgend jaar moet het kabinet wel iets doen. Ten eerste moet het kabinet ingrijpen in de woningmarkt: vaart maken met de afschaffing van hypotheekrenteaftrek. Ook moet het kabinet vol op de arbeidsmarkt inzetten, want de werkloosheid ondermijnt het consumentenvertrouwen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden