Column

We zijn allemaal medeplichtig aan de onderbetaling van het Ryanair-personeel

Ger Groot Beeld Trouw

Zou iemand werkelijk hebben opgekeken van de FNV-protesten over de uitbuiting van cabinepersoneel bij Ryanair? 

De karige arbeidsomstandigheden staan in schril contrast met de glamour die nog altijd rond het steward(essen)bestaan hangt en die kennelijk nog altijd veel jongeren verlokt. De wachtlijst voor de interne opleiding is duizenden kandidaten lang, zo meldt het bedrijf. Misschien nog altijd uit zucht naar avontuur, misschien uit angst voor werkloosheid. Waarschijnlijk een mengsel van beide.

Wie zijn vliegtuigticket bekijkt, zal die armoedigheid niet verbazen. Voor een paar tientjes ben je op willekeurig welke bestemming in Europa, binnenkort zelfs in Amerika of op andere continenten. Vliegen is al lang niks bijzonders meer, sinds de trein werd voorbijgestoken door het luchtverkeer als massa-vervoersmiddel. Twee Engelse vriendinnen ontdekten laatst dat zij elkaar het goedkoopst konden ontmoeten in Malaga, in plaats tussen hun woonplaatsen de trein of de bus te nemen. 

Echte prijs

Maar alles heeft zijn prijs. Die betaalt niet de reiziger, of het moest zijn in de vorm van afnemend comfort in de economy class. De echte prijs wordt betaald door het cabinepersoneel. Omwille van het bedrijfsresultaat moet de winst nu eenmaal uit de lengte of uit de breedte komen. Wanneer de passagier nog maar een habbekrats betaalt, zal aan de werknemer moeilijk meer dan een habbekrats worden úitbetaald. Van een kale kip kun je geen veren plukken.

Zo tekent zich een vicieuze cirkel af. De onderbetaalde stewardess zal voor haar schaarse centen in het warenhuis of de supermarkt op haar beurt de goedkoopste aanbiedingen zoeken. ‘Volgens Lidl-topman Proctor zijn de prijzen in zijn winkels tot 50 % lager dan bij de concurrenten,’ lees ik elders in de krant.

Tot plezier van de klant, ongetwijfeld – maar de toeleveranciers, de boeren, de bakkers en de naaisters betalen het gelag.

Om hun misère te vergeten zullen sommigen van hen misschien met Ryanair een citytripje maken tegen eenzelfde afbraakprijs. Zo houden we met zijn allen de afknijp-economie in stand tot nadeel van iedereen. Zoals Marx al wist, is een té laag loon voor werknemers uiteindelijk schadelijk voor de branche als geheel. Die werknemers zijn tenslotte óók de klanten aan wie de bedrijven moeten verdienen.

De welvaartsstaat voorkwam de crisis van het kapitalisme door stijgende lonen en dus koopkracht. Intussen lijkt de strategie te zijn omgeslagen. Toenemende koopkracht komt niet langer uit de breedte van méér loon, maar uit de lengte van lagere prijzen – en dus uiteindelijk minder loon. Op den duur kan dat niet goed gaan – maar ook ik betrap me er regelmatig op automatisch te zoeken naar de goedkoopste aanbieding van hetzelfde product.

Uitzondering

Eén uitzondering heb ik altijd gemaakt. Voor mijn boeken ga ik resoluut naar de boekhandel, hoezeer de Amazons van deze wereld me ook met kortingen trachten te verleiden. Mijn liefde voor het boek en wat daaromheen zit is te groot voor een paar zilverlingen. Maar voor een andere liefde gaat dat al niet meer op. Muziek koop ik al lang niet meer in de winkel – en niet alléén omdat er zo langzamerhand, mede daardoor, geen cd-winkel meer over is.

Medeplichtig zijn we dus allemaal. De economie van het gezinsbudget is kortzichtig en verkiest goed- boven duurkoop. Zo wordt zuinigheid de motor van het bestel: niet dat van de schaarste maar van de schraalheid. Ooit meende de Nederlands-Engelse denker Mandeville dat de private ondeugd van de hebzucht leidde tot het publieke voordeel van de welvaart. Nu lijkt de private deugd van de spaarzaamheid te leiden tot de publieke misère van nooddruft. Misschien zijn die twee dingen wel elkaars spiegelbeeld. Het cabinepersoneel van Ryanair kan er in ieder geval over meepraten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden