We worden suf gepeild

Geen non-issues meer svp. De peiling van Maurice de Hond over de politieke rol van de koningin was niet representatief en zijn vraagstelling suggestief.

Wat een toestand! De koningin is ineens onderwerp van heftig debat. Koos Smit van de Bond van Oranjeverenigingen heeft al laten weten geschrokken te zijn. Een andere mening heeft Bob Elbracht, de secretaris van het Nieuw Republikeins Genootschap. Hij heeft laten weten dat er sprake is van een stap in de goede richting. Oranjedeskundige Fred Lammers is verbaasd en houdt zich overigens op de vlakte.

Kortom, Maurice de Hond heeft weer hard toegeslagen. Afgelopen zondag haalde hij prominent het nieuws, wat op die dag van de week niet moeilijk blijkt. Trouwens, er zijn maar weinig dagen dat het hem niet lukt, zo lijkt het. Maar goed, dit keer was hij via Peil.nl op het spoor gekomen van fors verzet tegen de politieke rol van koningin Beatrix.

Haar kersttoespraak had twee weken eerder al voor lichte schuimvorming op de lippen van Geert Wilders gezorgd, omdat zij een te politieke toon zou hebben aangeslagen. Hoogst onwenselijk, aldus de fractieleider van de Partij voor de Vrijheid. En zie, een aanzienlijk deel van het Nederlandse volk blijkt in te stemmen met deze kritiek van Wilders op de politieke rol van de koningin. Linten knippen mag ze, en volgens velen liever niet veel meer.

We worden suf gepeild. Steeds vaker wordt mensen om hun mening gevraagd, en te gemakkelijk vindt de uitkomst van nog maar weer een peiling zijn weg naar radio, televisie en krant. Zo wordt in hoge mate nieuws gemaakt – wie dacht of sprak afgelopen weekeinde over de politieke rol van het staatshoofd?

Het is de vraag of het de taak is van opiniepeilers, van wie De Hond de hoogste boom is en de meeste wind mag vangen, om nieuws te maken. Maar los daarvan is het kwalijk dat de onderzoeksresultaten als feitelijke waarheden worden gepresenteerd. Daar valt namelijk heel wat op af te dingen.

Neem die peiling over de politieke rol van de koningin. In de berichtgeving gaat het steevast over wat ’de Nederlandse bevolking’ en ’de Nederlanders’ ervan vinden. Peilingen via het internet kunnen niet tot zulke vergaande generalisaties leiden. Het toverwoord is representativiteit, en internetpeilingen kennen hier een fundamentele zwakte. De bevindingen van internetpeilingen kunnen in de regel nooit ofte nimmer worden vertaald naar het Nederlandse volk als geheel, naar alle Nederlanders. Dat ligt niet aan het peilen als zodanig, maar aan de selectie van deelnemers aan de peilingen bij deze specifieke vorm. Er is sprake van zelfselectie van deelnemers, en dat is hoogst problematisch. Daar valt ook niet tegenop te wegen en te corrigeren. Werken met internet leidt dan ook onontkoombaar tot vooralsnog onoplosbare problemen op dit punt. Dat weet elke opiniepeiler, en zou elke gekwalificeerde journalist ook best mogen weten.

Er is meer aan de hand. Het is bekend dat de antwoorden die mensen in een peiling geven mede bepaald worden door de vraag die zij krijgen voorgelegd. Zeker bij onderwerpen waarover niet vaak en diep is nagedacht – zeg: de constitutionele ordening van Nederland en de rol van het erfelijke staatshoofd daarbinnen – is de gepeilde opinie dan ook in hoge mate gestuurd door de formulering van de vraag.

Hier was de peiling van De Hond sterk sturend, geplaatst binnen een onderzoek naar enkele meningen van Wilders over integratie. De oproep ’Benoemen en Bouwen’ komt aan bod, gevolgd door de kersttoespraak. Daarover blijkt niet minder dan 85 procent van de deelnemers een mening te hebben. Dan gaat de draai naar Wilders en zijn idee dat die toespraak vooral tegen hem was gericht, om te besluiten met de vraag die nieuws maakte: Of ’de koningin in Nederland slechts een ceremoniële taak zou behoren te hebben’ dan wel een politieke rol zou mogen spelen.

Zo geformuleerd is het nog opmerkelijk dat maar de helft van de ondervraagden – hoeveel dat er precies zijn is onbekend, maar nog geen vijf procent van hen heeft geen mening – kiest voor de ceremoniële rol. Politiek is vies en de koningin doet daar heftig aan mee, zo is immers de suggestieve strekking van de vraag. Wie is daar nou niet tegen?! Over de publieke opinie in Nederland over de rol van de koningin en het hoe, wanneer en waarom van een eventuele politieke rol zegt zo’n vraag in zo’n peiling uiteraard bar, bar weinig.

We zitten vroeg in het nieuwe jaar. Misschien kan er nog een goed voornemen bij. Laat het dan zijn: opiniepeilers peilen alleen naar werkelijk actuele zaken en doen dat op een verantwoorde wijze, en journalisten proberen minder kwijlend achter elk nieuwste percentage voor en tegen, eens en oneens aan te rennen. Dan wordt er hopelijk minder suf gepeild. Wat zou dat mooi zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden