'We wisten dat het niet mee zou vallen'

Volgens voorzitter Liesbeth Spies van de onderzoekscommissie hebben alle betrokkenen de staatkundige veranderingen in Caribisch Nederland te mooi voorgesteld. Met de culturele verschillen is te weinig rekening gehouden.

Geschrokken? "Nee, dat niet", zegt Liesbeth Spies. "Maar bezorgd zijn we wel over Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. We wisten tevoren dat het niet mee zou vallen. En dat hebben we in dit rapport niet met de mantel der liefde willen bedekken".

Spies begon met haar onderzoekscommissie een jaar geleden met feiten vergaren over de drie eilanden. Ze was toen bepaald geen vreemde in Jeruzalem, want Spies droeg een jaar lang (2011-2012) zelf als minister van binnenlandse zaken verantwoordelijkheid voor het bestuurlijke contact met de drie 'openbare lichamen' op achtduizend kilometer afstand. Ze gaat haar verantwoordelijkheid niet uit de weg. "De kritische noten die we kraken gelden voor de hele periode van vijf jaar".

De bewoners zijn nu teleurgesteld, maar vlak voor de staatkundige verandering hadden ze hoge verwachtingen. Wie waren daar verantwoordelijk voor?

"Alle bestuurders die bij het overgangsproces betrokken waren. Zowel op de eilanden als in Den Haag. Politici op de eilanden waren ook wel gedwongen verwachtingsvol te communiceren, om hun bevolking te overtuigen van de voordelen. Ze dachten ook aan hun herverkiezing. En de toenmalige Nederlandse rijksvertegenwoordiger op Bonaire, Henk Kamp, zei dat de eilanden de beste overheid van de hele wereld zouden krijgen."

De kennis in Den Haag over de situatie op de eilanden was vaak beperkt, staat in het rapport. Hielden de Haagse ambtenaren dan geen rekening met typisch Caraïbische omstandigheden?

"Dat is inmiddels wel wat bijgestuurd. In de eerste periode na 2010 kregen de eilanden te maken met bijvoorbeeld bouwbesluiten waarin typische Nederlandse regels stonden, zoals over isolatie. Ambtenaren van de Rijksgebouwendienst reisden naar de eilanden om scholen met grote ramen neer te zetten. Dat vonden ze daar in de hitte niet zo slim. Pas werkende weg kwam de Rijksoverheid in Den Haag erachter dat ze in de regels meer rekening moest houden met de specifieke omstandigheden daar.

"Regels die lastig zijn voor de eilanden worden vaak met beste bedoelingen in Den Haag gemaakt. Kamerleden in Den Haag waren trots dat ze miljoenen hadden geregeld voor de bescherming van het koraalrif. Eén eilandbestuurder zei tegen me: We hebben hier wel wat anders aan ons hoofd. Mogen we zelf niet beslissen waaraan we het geld uitgeven?"

De eilanden hebben te maken met een versnipperde overheid. Binnenlandse Zaken coördineert, maar bijna alle ministeries sturen ambtenaren langs. Was het niet beter geweest één ministerie voor overzeese zaken op te richten?

"Achteraf kun je je afvragen of het huidige systeem met al die ministeries de juiste keuze was. Of er nu alsnog één departement voor de eilanden moet komen? Daar zeggen wij in het rapport niets over. Want we doen geen aanbevelingen. Je kunt er misschien ook voor kiezen de eilanden alsnog een grote mate van autonomie te geven.

"Ik denk dat ons rapport aantoont waar het mis ging door de botsende culturen. In de hoop dat die in de toekomst minder zullen botsen."

Opinie 21 Commentaar

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden