'We willen geen kaartenbakorkest zijn'

AMSTERDAM - Het heet een fusie, maar in de praktijk komt het erop neer dat het Noordhollands Philharmonisch Orkest wordt opgeheven en dat een deel van de musici een plaats krijgt in het Nederlands Ballet Orkest. De nieuwe combinatie, de orkestrale erfenis van het tijdperk-Van der Ploeg, begint onder de naam Holland Symfonia in augustus. De afgelopen weken werkten de twee orkesten voor het eerst samen.

Sandra Kooke

,,Bij de hoorns zitten vier nieuwe mensen. Dat hoor je meteen. De klankkleur is anders'', constateert trompettist Hendrik Jan Lindhout van het Nederlands Ballet Orkest na een gezamenlijke repetitie. ,,En we hebben een nieuwe eerste fagottist en klarinettist die de solo's spelen. Wij blazers moeten gaan aanvoelen hoe de nieuwe klank is en ermee leren versmelten. Die aanpassing wordt nog een heel avontuur.''

Van twee orkesten één maken is makkelijker besloten dan volbracht. Het besluit viel in Zoetermeer en werd genomen op financiële gronden. Er moest geld gevonden worden voor andere muziekensembles. In eerste instantie zou daarom het eerbiedwaardige Noordhollands Philharmonisch Orkest uit Haarlem, het oudste orkest van het land, opgeheven worden. Maar na advies van de commissie-Hierck koos staatssecretaris Van der Ploeg voor een fusie met het Nederlands Ballet Orkest. Het NBO, dat voornamelijk balletvoorstellingen begeleidt en het Amsterdamse Muziektheater als thuisbasis heeft, kreeg extra geld en moest de symfonische en educatieve taken en een deel van de musici van het Haarlemse orkest overnemen.

Het afgelopen jaar is de fusie voorbereid. Door een gunstige afvloeiingsregeling voor oudere musici (vooral veel NPO'ers zaten tegen hun pensioen aan) werd de gewenste omvang bereikt zonder de gevreesde ontslagen. Toch waren de afgelopen twee jaar vooral voor de Haarlemmers 'een hele nare tijd'. ,,We hebben alle stadia van rouwverwerking doorgemaakt: woede, ongeloof, berusting'', vertelt fagottist Leendert Booyens. ,,Als je hoort dat jouw orkest wordt opgeheven, zie je in eerste instantie nog maar twee mogelijkheden: een ander vak leren of emigreren'', vult contrabassist Annelies Hemmes aan. Booyens: ,,We dachten nog even dat we gelijkwaardige partners in een fusieproces zouden zijn, maar dat bleek niet zo: wij worden ondergebracht bij een ander orkest. Er zijn veel slachtoffers gevallen: mensen die al dertig jaar bij dit orkest werken, zien een abrupt einde aan hun carrière komen; dat onze directeur Stan Paardekooper het veld moest ruimen, was een bittere pil voor ons.''

Hemmes: ,,Voor de sfeer in het orkest is deze periode heel goed geweest. We hebben samen acties gevoerd, veel in het café zitten praten. Binnenkort hebben we het laatste concert met het NPO. Het zal een emotioneel afscheid worden. Het NPO was een gezellige club. En het is nog maar de vraag of we onze draai zullen vinden in het nieuwe orkest.''

Het Balletorkest leek een jaar geleden als de grote winnaar uit de wonderlijke carrousel van de orkestpolitiek te komen, maar zo werd er door de orkestmusici niet over gedacht. Cellist Jaap Sytsma had en heeft er dubbele gevoelens over. ,,Het was enorm schrikken. De identiteit van dit orkest zal verdwijnen. Ik functioneer hier prettig en moet maar afwachten of dat zo blijft. Aan de andere kant geeft het ons de kans meer te doen dan alleen de begeleiding van balletten. Het is fantastisch dat we eindelijk het grote symfonische repertoire mogen doen.''

Om elkaar te leren kennen hebben de musici van de twee orkesten het afgelopen jaar een lunch en een nieuwjaarsborrel gehad. Het samenspelen is de afgelopen maand voor het eerst uitgeprobeerd. Bij twee programma's van het NBO speelden steeds zo'n twintig Haarlemmers mee.

In een orkest zitten altijd remplaçanten, al komen ze normaal gesproken niet met een buslading tegelijk. Daarom verloopt de repetitie in het grauwe repetitielokaal in het Muziektheater, twee verdiepingen onder het straatniveau, ondanks de nieuwelingen, tamelijk soepeltjes. Er worden werken gespeeld van jonge componisten die meedingen naar de Jonge Componistenprijs. ,,Het gaat goed, heel prettig'', zegt trompettist Lindhout. ,,Ik merk dat er van beide kanten motivatie is.'' Contrabassist Hemmes: ,,Het is me meegevallen. Dat komt door de aard van musici. Musici willen spelen, het kan ze niet schelen waar en hoe.'' Het echte werk komt in augustus als het nieuwe orkest gaat opereren. Dan moet het orkest balletbegeleidingen, educatieve programma's voor jongeren en grote symfonische werken gaan brengen.

Ook moet er een muzikale eenheid ontstaan. Cellist Sytsma: ,,De cellisten moeten gewend raken aan hun nieuwe aanvoerders. Er moet een goede werkhouding worden ontwikkeld.'' Voor de blazers komt het aan op het afstemmen van de klank. Lindhout: ,,We willen geen kaartenbakorkest worden. We moeten tot een homogene klank komen. Daar werken we nu ook al aan in aparte instrumentgroepen. Kwaliteit wordt niet pas een onderwerp als je gaat fuseren.''

Wel bijzonder zijn de twee trainingsweken die alle musici onder leiding van speciaal geselecteerde dirigenten krijgen om te werken aan het ontwikkelen van een speelstijl, zowel voor de barok als voor de klassieke en de romantische muziek.

Ondanks de negatieve aanleiding zien de musici ook positieve kanten aan het fusieproces. ,,Het is een zware opdracht om binnen korte tijd en met alle ogen op je gericht al deze taken te vervullen'', zegt Booyens. ,,Maar ik zie er niet tegenop. Het wordt gewoon leuk spannend.'' Hemmes: ,,Het is fijn dat we eindelijk weer iets kunnen opbouwen''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden